|
|||||||
| خۆتۆماركردن | زانــــیـاریـهكان | لیستی ئهندامان | ڕۆژ ژمێر | گهڕان | بهشداریهكانی ئهمڕۆ | ههموو بهشداریهكان وهك خوێنراوه پیشان بده |
| دانانی وێنهوڤیدیۆ لە یانەدا | چۆنیەتی بەکارهێنانی یانە | ئهپلۆدکردنی وێنهو فایلهکانت | کیبۆردی کــوردی | پهیوهندی بکه به بهڕێوهبهر | ماڵی کورد له فهیسبووك |
 |
|
|
ئامرازهكانی بابهت |
|
#1
15-03-2012, 12:26 PM
|
||||
|
||||
پێش ئه وهی داوای ڕاپۆرت بكه ی سه ردا نی ئێره بكه
تێبینی //:
تكا یه ئه ندا می به ڕێز ده ست خۆشی له م با به ته مه نووسه را پۆرت له سه ر مافه كا نی مرۆڤ ئيمرؤ مافى مرؤظ بووة بةوتةى زارى زؤر كةس و كةدةتوانم بلَيَم بةداخةوة زؤربةشمان لةمانة --
تکایە لێرە یان لەسەر وێنەکە کلیک بکە بۆ خۆتۆمار کردن کۆمێنت بنووسە لە فەیسبووک دواین جار دهستكاری كراوه لهلایهن Anonymous ; 15-03-2012له كاتژمێر 02:15 PM. |
|
15-03-2012, 12:27 PM
|
بەشداری ژمارە: [2] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
  |
راپۆرت له سه ر كیشوه ری ئاسیا
له رۆژههڵاتهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی مهنگ ( هادی ) ژمارهیهکی زۆر دوورگهو نیوه دوورگهی ههیه وهکو ( ژاپۆن- لیپین- ئهندهلوسیا - تایوان - ...هتد ) له باکوورشهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی بهستهڵهکی باکوور ،له ڕۆژئاوا دا زنجیره چیاکانی ئۆراڵ له کیشوهری ئهوروپای جودا دهکاتهوه،رۆژههڵاتی دهریای ناوهراست و دهریای سوور وه رۆژئاوای دهریای عهرهبی له کیشوهری ئهفریقای جودا دهکاتهوه ،له باشووریشهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی هیندی و له هیندستان و پاکستان .. کیشوهرهکه له باشووردا دهکهوێته سهر هێڵی ( 10 )پله و لهباکوور ( 78) پله هێلهکانی پانی ، ههروهها له رۆژههڵات دهکهوێته نێوان ههردووو هێڵی درێژی ( 30 - 190 ) پله .ههر وهکو لای ههمووان ئاشکرایه کیشوهری ئاسیا له گشت کیشوهرهکانی تر گوهرهتره له رووی قهبارهوه که ( 44،8 ملێون کم2) ،ههر ئهم رووبهره فراوانهشیهتی بۆته هۆی جۆراو جۆری باری سروشتی ... سیفهته گشتیهکانی کیشوهری ئاسیا : 1- کیشوهری ئاسیا له گشت کیشوهرهکانی تر گهوره تره ههمووشی دهکهوێته بهشی باکووری هێڵی یهکسانیهوه ، بهڵام دوورگهکانی باشوور وهک ( بورلینوم – سلیبس – سۆمهتره ) هێڵی یهکسانی به ناوهراستیان دا تێپهر دهکات ، ژمارهیهکی زۆریش له دوورگهکانی وهکو ( جاوه- تیموور- فلۆراس ) دهکهونه باشووری هێڵی یهکسانهوه . 2- له ههموو لایهکهوه دهگات به ناوچهکانی جیهان له رێگای ئۆقیانووس و دهیاکانهوه جگه له لای رۆژئاوای نهبێت که به رێگای چیاکانی ئۆراڵ به ئهوروپا دهگات که زۆربهی جوگرافی ناسان به بهربهستی سروشتی دانانێن.. 3- له کیشوهری ئاسیا دا جیاوازیهکی زۆر گهوره ههیه له چری دانیشتوان دا که چری دانیشتوانی له ههموو ناوچيکانی تری زهوی زیاتره ، بهتایبهتیش له ناوچهکانی دۆڵی رووبارهکان دا وه له باشووری رۆژههڵاتی و ئهو ناوچانهی که ئاوێکی زۆرو خاکێکی بهپیتیان ههیه . 4- به کیشوهری ئاسیا دهڵێن کیشوهری پێچهوانهکان له رووی بارودۆخی سروشتی و ئادهمی یهوه . بهرزترین لوتکه چیای جیهان لهسهر زنجیره چیاکانی هیمالایهیه که لوتکهی ( ئهڤهرێسته ) وه تهخترین ناوچهی کیشوهرهکهش وهک چاڵاییهکانی ئوردن . له بارهی ئاووههواشهوه ساردترین ناوچهکانی جیهان کهوتۆته باکووری کیشوهرهکه لهگهڵ دهرکهوتنی ناوچهیهکی گهرم و باراناوی به درێژایی چوار وهرزی ساڵ وهکو ناوچهکانی هێڵی یهکسانی، ههروهها له رووی رووهکی سروشتیهوه له دارستانه چڕوپڕهکان بۆ ناوچهی ووشک و بێ رووهک. 5- له کیشوهری ئاسیا دا جیاوازیهکی زۆری شارستانیهتی مرۆڤایهتی بهدی دهکرێت. زیاتر له ههموو کیشوهرهکانی تری جیهان ئهمهش چ له بواری کۆمهڵایهتی و ئایینی و زمانهوانی بێت یان له بارهی سروشتی دا وهکو خاک یان له بارهی بهرزو نزمی رووی ههواوه بێت. له باشووری رۆژئاوای دا نهتهوهکانی وهکو ( کورد- عهرهب – تورک – فارس ) بهربڵاون لهگهڵ کهمایهتیهکانی تری وهکو ( ئهرمهن – ئهزهری ) ههروهها له هیندو پاکستان دا کۆمهڵه مرۆڤێکی تری جیاواز له رووی روخسارهوه وهکو ( بهنجانی – سیخ – بهنفالی - مهغۆلی ) له صین و رۆژههڵاتی ئاسیا دا بڵاون ،ههروهها له رووی ئایینشهوه جیاوازیهکی بهچاو ههیه وهکو ( ئایینی پیرۆزی ئیسلام ) که له ناوچهکانی باشووری رۆژههڵات و باشووری رۆژئاوای کیشوهرهکه نیشته جێن ، که ( 20% ) ژمارهی دانیشتوانی ئاسیا پێک دههێنن ههروهها له پاکستان و ئهندهلوسیا . وه ئایینی مووسیهکان له باشووری رۆژههڵاتی کیشوهرهکه بڵاوه، ههر یهک له (بۆرما – تایلهند – ژاپۆن – صین – کۆریای باکوورو باشوور ) ههروهها ئایینی مسیحی له ناوچهکانی رۆژئاوای باشووری کیشوهرهکه بڵاون . ڕوالهتهکانی بهرزونزمی: رووی زهوی کیشوهری ئاسیا روڵهتێکی جیاواز و جۆراوجۆری لێ دهردهکهوێت ئهمهش دهگهرێتهوه به فراوانی رووبهرهکهی لهلایهک وه مێژووی جیلۆجی کۆن لهلایهکی ترهوه، گرێ ی چیای بنچینهیی لێ دهردهکهوێت ، چهند زنجیره چیایهکی لێ جیادهبێتهوه ، ههرچهنده ئهو گهروانهی دهکهونه نێوان ئهم چیایانهوه لهگهڵ ئهوهی فراوانیان له چهند کیلۆمهترێک تێناپهرێت بهڵام لهگهڵ شاخهکان دا بوونهته هۆی دابرانی دهشتهکانی ناوهوه لهیهکتر ، وه بهرزاییهکانی جۆراوجۆرن وهکو زنجیره چیایه چهماوهییهکان و کێوو پارچه تاوێری کۆن وهکو نیمچه دوورگهی عهرهبی و بانی ( دکن ) و پارچهکانی تر له سیبریاو باکووری ئاسیا . 1- زنجیره چیاکان : چهند زنجیره چیایهکی چهماوه کیشوهری ئاسیا له گرێی چیاکان جیادهکهنهوهو بانهچهماوهییهکان چهماوهی نوێ دهکهنه نێوان خۆیانهوه ،گرێی ئهرمینا له رۆژههڵاتی تورکیا وه زنجیره چیای ( بۆنتسی ) لێ جیادهبێتهوه بهرهو رۆژئاوا درێژ دهبێتهوه به درێژایی دهریای رهش له باکووری تورکیا ، وه زنجیره چیاکانی ( طورۆس ) به درێژایی کهنارهکانی دهریای ناوهراست درێژ دهبنهوه له باشووری تورکیا چیاکانی عێراق و شامی لێ جیا دهبنهوه . بانی ئهنادۆڵ که دهکهوێته نێوان ههردوو زنجیرهکهوه ، زنجیرهی چیاکانی ( یۆرزش ) لێی جیادهبێتهوه بهرهو رۆژههڵات ، ههروهها چیاکانی ( هیندکۆش ) له گرێی ئهرمینا جیادهبێتهوه . وه زنجیره چیاکانی ( قهوقاز )له باکوری هاوتهریبێتی ، بهڵام زنجیره چیاکانی ( زاگرۆس- کوردستان ) له رۆژئاواو له باشوور دادرێژدهبنهوه و بانی ئێران دهکهوێته نێوانیان وه ئهم زنجیره چیایانه به گشتی له باکووری رۆژئاوای و باشووری دا بهیهک دهگهن. گرێی ( بامیر ) زۆر جار پێی دهگوترێت ( صقف العالم ) که بهرزاییهکهی ( 12000 پێیه ) له رۆژههڵاتی گرێکه ( 14 ) زنجیره چیای سهرهکی لێ جیادهبێتهوه وهکو ( هیمالایه - کراکۆرم- کۆنلی - تاین - ...هتد ) له باکوورهوه درێژ دهبێتهوه وهسنوری دهرهوهی بانی ( تبت) ی بهناوبانگ پێک دههێنێت. له رۆژههڵاتی بانی ( تبت ) گرێی چیای سێیهم دهردهکهوێت لهو شوێنهوه که چیاکانی ( هیمالایه و کۆنلن ) لێ نزیک دهبێتهوه، وه چهند بهشێک له چیاکانی ( هیمالایه ) بهرهو باشووری رۆژههڵاتی ئاسیا درێژ دهبێتهوه له دوورگهکانی هیندی رۆژههڵات دا دهبینرێت وه بهشێکی تری بهرهو رۆژههڵات درێژ دهبنهوه و بهشێکی تری له باشووری صین دهبینرێت ، وه بهرهو باکووری رۆژههڵات درێژ دهبنهوه. |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:29 PM
|
بەشداری ژمارە: [3] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
" كاريطةرى جوغرافيا لةسةر هزرى نةتةوةيى
جوطرافياى سياسى هةريَمى كوردستان و ئيَراق لة كؤمةلَيَك دياردةدا ثيَضةوانة دةبيَتةوة ئاماذةى بةضةند خالَيَكى طرنطكرد لةوانة تايبةتمةنديةكانى جوغرافياى سياسى كوردستانى ئيَراق كة خؤى لة رابوونى نةتةوةى، بزوتنةوةى كةلتوورى ماف و رةهةندى ئابوورى ولآتان و ضةند خالَيَكى ديكةدا دةبينيَتةوة. تايبةتممةنديةكانى جوغرافياى سياسى كوردستانى ئيَراق: شيكردنةوةمان بؤ جوطرافياى سياسى هةريَمى كوردستان لة كؤمةلَيَك دياردةى سروشتى و مرؤيى دا ثيَضةوانة دةبيَتةوة. هةروةها لةو ثةرةسةندنانةى كة هاوتابوون لةطةلَ بزوتنةوة نةتةوةييةكةى لةوانةش: 1- رابوونى نةتةوةيى: كة طرِةكةى لة كيشوةرى ئةوروثادا دريَذ بؤتةوة هةر لةسةدةى نؤزدةمى زاينى كة كاريطةرى هةبوو لةسةر تيَرِوانين طةلآنى رِؤذهةلآتى ناوةرِاست بة جؤرةها شيَوة و بةتايبةتى لة دواين سةردةمى عوسمانيةكان و دواتريش،بةشيَوةك بؤ ئةو طةلآنة دةرفةتى بزووتنةوة كؤمةلَةى سياسى و رؤشنبيرى رِةخسا، بؤ داواكارى زيادترى مافة نةتةوةيى و دينى و زمانةوانى كة لةدواتردا بووةمايةى سةرهةلَدانى ضةندين بزووتنةوة كة داواى سةربةخؤيى بوونيان دةكرد. 2- بلآوبوونةوةى كةلتوورى مافى (برِياردانى ضارةنووس) و ضةمكةكانى (مافى مرؤظــ) لة نيَوانيشياندا بةندةكانى ويسلؤن و بانطةشةكانى كؤنطرةى ظيرساى كة هةولَى طرتنةبةرى سنوورى ئةتنى دةدا بؤ ويَنةكردنى سنوور لةنيَوان ولآتاندا هةروةها راطةياندراوى جيهانى مافةكانى مرؤظــــ و تيَرِوانينةكانى نةتةوة يةكطرتووةكان بؤ ثشتطيرى و ثالَثشتى طةلآنى ذيَر دةستةى ئيستعمار، كة بؤ زؤربةى ئةو طةلآنة هةلى بةدةستهيَنانى سةربةخؤيى رِةخساند، ئةوةى تيَبينى دةكرىَ لة نيَوان سالَةكانى 1950-1980 زؤرترين ثرؤسيسى سةربةخؤبوونى ئةو طةلآنةى بةخؤيةوة ديت بةشيَوةيةك كة رِيَذةى ئةو ولآتانةى كة هاتنة رِيزى نةتةوة يةكطرتووةكان بةرزبؤوة بؤ 61%. 3- رِةهةندى ئابوورى ولآتانى ناوضةكة، بةتايبةتى ثاش دؤزينةوةى نةوت تيايانداو فراوانبوونى كردارى دةرهيَنانى نةوتو ئةو رؤلَى دةينواند لة سياسةتى ئابوورى ولآتانى بةرهةمهيَن و بةكارهيَنةر بة ئاشتيكى يةكسان، كة ئةمةش بووةمايةى هاندانى ولآتانى زلهيَز كة رِؤلَيَكى كاريطةر بطيَرِن. لةكيَشانى نةخشةى سياسى ولآتانى ثةيوةندار. 4- بةرزبوونةوةى مةترسيةكانى شةرِى سارد، لةدواى جةنطى جيهانى دووةمدا لةنيَوان هةردوو سةربازطةى رؤذهةلآت و رِؤذئاوا و رِةنطدانةوةى ئةو طؤرِانكارى ية سياسيانة كاريطةرى قوولَى هةبوو لةسةر هاتنةكايةى زؤربةى ئةو كةلتوورو تيَرِوانينة هريانةى طةلآنى ناوضةكة، طةلى كورديش طرِى ئةو رِووداوانة بةدوورنةبوو، بةدريَذايى سةدةى رابردوو و ئةو طؤرِانكارية سياسى و ئابوورييانةش رِؤلَى خؤيان هةبوو لةكاروانى بزووتنةوةى رزطاريخوازى نةتةوةيى ، ئةو هيَنانةكايةى هزرى نةتةوةيى بةرضاوترين ئةو دياردانةش كة ثةيوةنديدارن بة جوطرافياى سياسى هةريَمى كوردستانى كةياريدةدةر بوون لةم رِووةوة ئةمانةن. أ-هةلَكةوتى جوطرافياى هةريَم: ئاشكراية كة خاك توخميَكى بنةرِةتى دادةنريَت بؤ ثيَكهاتةى كةسايةتى نةتةوةيى بؤ هةر طةل و نةتةوةيةك شويَن يان جيَطاى جوطرافى ئةو بنكةية دادةنريَت كة ضالاكى تا ك و كؤمةلَةكانى لةسةر دةكريَت هةروةها يةكيَتى لة ئامانج و بةرذةوةندى وكةلتوورةكانى لةسةريةك دةخرِيَت، ليَرةوة هةست كردن بةئينتيماى نةتةوةيى طةلى كورد لة ديَرزةمانةوة دةركى ثيَدةكريَت- ضونكة ئةوخاكةى كة لةسةرى ذياون خاكى خؤيان بوو، زمانةكةش هى هيَمادا و ميَذووةكةش كة لةثوورى خؤيان وةكو ئةمانةش بنةماكانى نةتةوةيى ثيَكدةهيَنيَت بؤ طةلآن. ئةطةر كوردستان لة رِؤذانيَكدا ضةمكيَكى كارطيَرِى بةدةستةوة دابيَت هةروةك لةكتيَبىَ ماركؤ ثؤلؤ سالَى 1323اينى و كتيَبى قةزوينى سالَى 1349 زاينى داهاتووة.ئةوة لةكتيَبى هةمةدانيدا لة سالَى 1318 ز ضةمكيَكى نةتةوةيى بة دةستةوةداوة ضونكة ناونانةكة لةلاى ئةودا بةواتاى نيشتمانى كورد ديَت كة رِةنطى داوةتةوة لةطةلَ هةستى كؤنى كوردانى بة ئينتيما كردنى نةتةوةيى بؤ خاكيَكى ديارى كراويان ناوضةيةكى دياريكراو. ئةم هةلَكةوتة جوطرافياى نيشتمانى كورد بةثرديَك دةضويَنريَت لةنيَوان رِؤذهةلآت و رِؤذئاوادا و بة نيشتمانيَك بؤ شارستانيةت و كةلتوورة جياوازةكان هيض لة خؤبايى بوون نيية كة كوردستان بة دريَذايى ميَذوو رِيَطاى فتوحات و داطيركاران و ثةناطةيةك بؤ بازرطان و ريَبواران بووبيَت، ئةم راستيانةش شويَن ثةنجةيان ديارة لةثيَكهيَنانى ديموطرافى دانيشتوانةكانى، بة لة بةرضاوطرتنى ئةو خاكة بةثيتةى كة هةيةتى لةطةلَ ئاوى زؤرو كةشوهةواى لةبارو طونجاو، بةرضاوترين ئةو كؤضانةى كة بؤ ئةو ناوضةية كراون: سامييةكان، فارس، يؤنانييةكان، عةرةب، تةتةر هةروةها توركةكان ئةمة ويَرِاى ئةورووثييةكان لةميَذووى تازةدا. تيَبينى دةكريَت كة رووة ساناو ناوضة دةشتاييةكانى زؤرترين كاريطةريان هةبووة لةسةر كارليَك و تيَكةلَبوونى نيَوان دانيشتوانى ولآتةكة، هةروةها ئةو كؤمةلَ و كةسانةى كة روويان تيَكردووة بةتيَثةرِبوونى تاف و زةمان توانيويةتى زمان و بيرورِا داب و نةريتةكانى خؤى بسةثيَنيَت، لةلايةكى ديكةوة دانيشتوانى ناوضة ضيايى و بةرزاييةكان بة شيَوةيةكى بةرضاو تايبةتمةندية نةتةوةيى و ئايينى و زمانةوانةييةكانيان ثاراستووة. ئةم دياردانة ريَخؤشكةربوون بؤ جياوازى ئةتنى كة ناوضةكة ثيَى دةناسريَتةوة ض لةئاستى نةتةوةيى و تايةفى و ئايينى بووبيَـ، هةروةها كاريطةريان هةبووة لةسةر بؤ ضوونى نةتةوةيى و هيَنانةكايةيى بيريكراوة لة ئاستى ئةو رِةنط و تايةفةيانة. ب- تؤثؤطرافياى خاكــــ: بة ضاوثؤشين لةو جياوازييانةى لة كيَشانى سنوورى كارطيَرِى و نةتةوةيى طةلى كورددا هةية، ئةوةى لةسةرى كؤكين ئةوةية كة نيشتمانى نةتةوةيى طةلى كورد بة سةختى و بةرزى و نزمى دةناسريَتةوة، هةروةها بةزؤربةى دؤلَ وتيَكضرِذانيان.سةختى خاكةكةى زياتر دةبيَت بة ئاراستةى رووةو رؤذهةلآت و باشوورى رؤذهةلآت، لةنيَوان ضياكاندا دؤلَى قوولَ و دةستى بةرتةسكــ هةلَدةكةون كة بة زؤرينة بة ناوةندة سةرةكييةكانى طردبوونةوةى دانيشتوان ئةذمار دةكريَن، ئةم تايبةتمةنديية تؤثؤطرافياية دوورترين شويَنةواريان لةسةر ضؤنيَتى دابةشبوونى جوطرافى بؤ دانيشتوان هةبووة، هةروةها لةسةر قةبارةى يةكةكانى نيشتةجيَبوون هةروةكــ ضؤن شويَنةوارى ديارى لةسةر ثةيكةرى كةرتى ئابوورى و ثةيوةنديية كؤمةلآيةتييةكان هةبووة. هةرضةندة ئةمتؤبؤطرافية سنوورداربووة بة طويَرةى جوولانةوةى هاوولآتيان و ضالاكيية ئابوورى و كؤمةلايةتييةكانيان ، بةهةمان شيَوة لةلايةكى ديكة هؤكاريَكى سةرةكى بووة بؤ بةرطريكردن لة بوونى نةتةوةييان و ثاراستنى تايبةتمةنديية تاكةكانيان و شارستانييةكانيان، ليَرةدا ضةند ئاماذةيةكــ هةية لةلايةن ليَكؤلَةرةوان و رؤذهةلاتناسان بة تايبةتى كة تاكة هاورِيَى طةلى كورد ضياكانن، لةوانةش ليَكؤلَةرةوةى فةرِةنسى (جان برتؤلينو) دةربارةى رؤلَى ضياو بةرزاييةكان دةدويَت لة ثاراستنى طةلى كورد دذى داطيركةرو تةماعكاران هةروةكــ لة نووسينةكانى سويدى (نورد فالستروم) دا هاتووة لةكتيَبةكةى بةناونيشانى (كورد جطة لة ضياكان هاورِيَتى نيية)، هةروةها ناونيشانى كتيَبةكانى نووسةران (هارظى مؤريس) و (جؤن بلوج)كة بريتيية لة (جطة لةضياكان كورد هاورِيَى نيية). لةلايةكى ديكةوة سروشتى سةختى خاكى كوردستان لةطةلَ ئةو شويَنة قايمانةى كة لة خؤى دةطريَت وةكو ئةشكةوتةكان هةميشة ثةناطةى نةتةوةو تايةفةكانى ديكة بووة لةلايةن دةسةلآتداران كينةيان بة بةردا برِاوة. لةمبارةيةوة قوستةنتين زةريق لةسةرةتاى كتيَبةكةيدا دةلَيَت: حودا لةسةر زةوى خؤيدا تيَكةلَيَك لة رِةطةزو تايةفةو طةلى كؤكردةوة كة ويَنةى لةهيض ثارضةيةك لةثارضةكانى زةميندا نابينريَت هةر ليَرةوة ( دكتؤر شاكر خةسبكــ) دةستةواذةى (مؤزةخانةى ئةتنؤطرافى) بة بةر ئةم ناوضةيةدا برِيووة. ج- هاوسيَيةتى هةريَمايةتى: قةدةرى طةلى كورد وابووة كة بة ضةندين نةتةوةى طةورة دةورة دراوة وةكــ: فارس، عةرةب، توركــ، كة بؤ هةريةكيَكيان رةهةنديَكى شارستانى و بونى ميَذوويى و كةلةثوورى نةتةوةيى هةية، وايكردووة ئةم طةلة لةذيَر ضةكوشى هاوسيَكانيدا بيَت بة بةردةوامى، بةشيَوةيةكــ كة هةريةكيَكيان هةولَآ لةناوبردنى كؤنترِؤلَكردنيداوة، تيَبينى دةكريَت، لةنيَوان ولآتانى هاوسيَدا ضةند ريَككةوتنيَكـــ هةية بة تايبةتى دواى رِاثةرِينى ئازارى سالَى 1991 و ثيَكهيَنانى حكوومةتى خؤجيَيةتى لة هةريَمى... ئةم رِيَككةوتننامة لة هةولَى ئةوةدان كة رؤلَى كورد سنووردار بكريَت لةرووى ناوخؤيى هةريَمايةتى و نيَودةولَةتى و كار لة ثيَناوى لةباربردنى تاقيكردنةوةى ئينتيمايى بؤ ثيَكهيَنانى قةوارةيةكى نةتةوةيى لة ضوارضيَوةى ئيَراقى فيدرالَى، بة لة قةلَةمدانى ئةو تاقيكردنةوةية وةكــ مةترسييةكــ لةسةر بةرذةوةنديية ستراتيذييةكانيان. لةمبارةيةوة وةزيرانى دةرةوةى ولآتانى هاوسىَ توركيا، ئيَران، سوريا لة كؤبوونةوةيةكيان لةسالَى 1995 جةختيان لةوة كردةوة كة بةرهةلَستى ثيَكهيَنانى دةولَةتى كوردى لةناوضةكة دةكةن و هةولَى لةباربردنى ئةو قةوارة كورديية نويَية دةدةن لة ئيَراق.هاوسيَيةتى هةريَمايةتى كوردستانى ئيَراق كاريطةرى لةسةر ثةيوةنديية نيَو دةولَةتييةكان هةبووة لة دوو رووةوة، يةكةميان لةبةديهيَنانى هةلى نزيكبوونةوةى سياسى و سةربازى ئةو لايةنة هةريَميانةى كة ناومان بردن خؤى دةنويَنيَت، دووةميان لة خولَقاندنى ناوة ناوةى قةيران و تةنطذة لةنيَوانياندا لة جياوازى بةرذةوةندى و ئامانجةكاندا، هةروةكــ لةماوةى نيَوان سالآنى 1980-1988 كاتيَك شةرِ لةنيَوان ئيَراق و ئيَراندا راطةيةندرا، هةروةها قةيرانة بةردةوامةكانى نيَ,ان ئيَراق و توركياو سوريا. كؤنطرةى قاهيرة وةكــ دةروازةيةكــ - ئيَمة وةكو كورد ريَخؤشكةر بووين و بنيادنانى ثايتةختى عةباسييةكان، كةضى بيرمان لة دامةزراندنى ثايتةختيَكــ نةكردةوة بؤ خؤمان، ئيَمةى نةتةوةى سةلاحةدين نين سةلاحةدين نةوةى كوردة. بةلَطةكانى كؤنطرةى قاهيرة بؤ طفتوطؤى عةرةبى دةروازةيةكى د. بةردخان سندية بؤ باسكردنى هزرى نةتةوةيى. كؤى كةسايةتية بةشداربووةكانى كؤنطرةى طفتوطؤى عةرةبى 32 كةسايةتى كوردى دابةشبوون بةسةر 14 كةسايةتى يةكيَتى و 11 لة ثارتى و 7 كةسايةتى بىَ لايةن. شاندى عةرةبى 100 كةسايةتى بوون 14 لةئيَراق و 86 لة ولآتانى ديكةى عةرةبى كة زؤرينةيان ميسرى بوون. - بةردخان سندى ئاماذةى بةوةدا ئةطةر طوتارى كوردى لةرِووى جؤرةوة شيبكةينةوة لةو كؤنطرةيةدا ئةوا ضةند خالَيَك تيَبينى دةكريَت لةوانة، سندى طوتى: لة تةواوى ووشةكاندا شاندنى كوردى هةولَى ثيَشكةشكردنى برِوانامةى جوانى رةفتارى دةدا بؤ شاندى عةرةبى. تةواوى ئةندامانى شاندى كوردى جةختيان لةسةر سةلاحةددينى ئةيوبى دةكردةوة لةطةلَ جةنطةكةى كة دذ بةخاض ثةرستةكان بة جةخت كردنةوةى ئيَمة نةوةى سةلاحةددينى ئةيوبين بؤضوونى من وةهاية ئيَمة نةوةى سةلاحةددين نين، بةلَكو سةلاحةددين نةوةى كوردانة. زانیا ری زیا تر |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:30 PM
|
بەشداری ژمارە: [4] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
بنه ما كا نی ئا بوری
دهستپێک ئابوری یهكێكه له كۆڵهكه گرنگهكانی پێشكهوتنی كۆمهڵ و وڵات. تێگهێشتنیش له ئابوری و ئابوریناسی رێگهخۆشدهكات لهبهردهم تاكهكانی كۆمهڵدا تاوهكو بتوانن تێگهیشتنی باشتریان ههبێت بۆ ئهو شتانهی له چواردهوریان گوزهر دهكات و پهیوهندی راستهوخۆ و رۆژانهی ههیه به ژیان و داهاتوویانهوه. كتێبخانهی كوردی لهم بوارهدا تارادهیهكی زۆر ههژاره و زۆربهی ئهو كارانهی پێشتریش كراون له یهك دیدی دیاریكراوهوه دهڕواننه ئابوریناسی كه ئهویش دیدێكی سۆشیالیستیه. له ئهزمونهكانی سهد ساڵی رابردووی ئابوری سۆشیالیستیدا دهركهووتوه كه ئهو سیستهمه ناتوانێت ئابوریهكی سهقامگیر و پتهو بێت و لهوهش زیاتر دهركهوتوه كه ناتوانێت ئهو خۆشگوزهرانیه بهێنێته دی كه بهڵێنی هێنانهدی دابوو. ئهمهش راستیهكه سهد ساڵی رابردووی ئهزمونهكانی یهكێتی سۆڤیهت و ئهوروپای رۆژههڵات سهلماندیان. وڵاتێكی وهك چین تاوهكو له ڕووی ئابوریهوه نهكرایهوه، نهیتوانی ببێته هێزێكی ئابوری گهورهی جیهانی. ئهگهر بهراورد بكهین له نێوان كۆریای باكور و كۆریای باشوردا، بۆمان دهردهكهوێت كه چۆن كۆریای باشور به ماوهی پهنجا ساڵ له وڵاتێكی ههژارهوه گهیشته ئاستی یهكێك له ئابوریه دیارهكانی دنیا و ئاستی گوزهرانی كۆریاییه باشوریهكان به شێوهیهكی بهرچاو بهرهوپێشچوو. له كاتێكدا كۆریای باكور له ئێستادا یهكێكه له ههژارترین وڵاتهكانی دنیا كه هاوڵاتیهكانی بهدهست بێ خۆراكیهوه دهناڵێنن و بێبهشیشن له ههموو ئهو كهرهسته و پێویستیانهی كه خۆشگوزهرانی دابیندهكهن. ئابوری بازاڕ كه له نێوهندی رۆشنبیری و سیاسی كوردیدا چهمكێكی نوێیه و زۆرجاریش لهلایهن خهڵكهوه سیفاتی شهیتانی دهدرێته پاڵ و له دواجاردا وهها وهسفدهكرێت كه ئهمه بڵاوكردنهوهی شێوازی ئهمهریكاییه و گریمانهی ئهوه دهكهن، به جۆرێك له حهقیقهتیشهوه، كه له ئهنجامدا وڵاتانی دواكهوتوو دهبنه قوربانی وڵاتانی گهشهكردوو و چهندین قسهی لهم جۆره كه هیچ كامێكیان بناغهی زانستیان نیه و پشتئهستوریش نین به زانیاری و لێكۆڵینهوهی زانستی. ئابوری بازاڕ زۆر به شێوهیهكی ساده لهسهر بنهمای هاندهر كاردهكات. هاندهر ئهو هێزهیه كه بهرههمهێن والێدهكات ئهو شتانه بهرههمبهێنێت كه كڕیار له بازاڕدا دهیانخوازێت و كڕیاریش حهز و ئارهزوهكانی خۆی له ڕێگهی كڕینی بهرههمهكانهوه دهگهیهنێته بهرههمهێن. ئهگهر كڕیار ئامادهبوو ١٠ دۆلار بدات به جوتێك پێڵاوی دیاریكراو، ئهوكات بهرههمهێنی ئهو پێڵاوه هاندهری ئهوهی دهبێت كه پێڵاوی زیاتر بهرههم بهێنێت و واز له بهرههمهێنانی، بۆ نمونه، نهعل بهێنێت، بهو پێیهش پێڵاوی باشتر بهرههم دههێنێت. ئابوری بازاڕ لهسهر بنهمای ئیرادهی ئازادی تاكهكان دهڕوات بهڕێوه. كڕیار و بهرههمهێن بهههردوولایان بڕیار لهسهر جۆر و بڕی بهرههم دهدهن بهبێ ئهوهی هێزێكی سهرووخۆیان، جا ئهو هێزه دهستهیهك بێت یاخود سهرجهمی دهوڵهت، بڕیار بدات لهسهر ئهوهی كڕیار دهبێت چی بكڕێت و بهرههمهێنیش دهبێت چی بهرههم بهێنێت. پرۆسهی دهستێوهردانی حكومهت له پرۆسهی بهرههمهێنان و سهرجهمی ئابوریدا به پلانڕێژی ناوهندی ناسراوه كه تێیدا دهسهڵاته باڵاكانی دهوڵهت و وهزارهتهكانی پیشهسازی و بازرگانی بڕیار دهدهن لهسهر بڕ و چۆنێتی و چهندایهتی بهرههم. ئهم شێوازهش سهركهتوو نابێت لهبهرئهوهی وهك ئابوریناسی ناودار و خاوهنی خهڵاتی نۆبێل فرێدریش هایاك دهڵێت ئهو دهسته و وهزارهتانه ههموو ئهو زانیاریانهیان لهبهردهستدا نیه كه پهویوهستن به نرخ و خواستهوه، بهو پێیهش بڕیارهكانیان ناتهواو دهردهچن. بازاڕ ئهو ناوهندهیه كه ههموو زانیاریهكانی تێدا ئاڵوگۆڕ دهكرێت و له ڕێگهی نرخ و خواستهوه بهرههمهێنهران و بهكاربهران به شێوهیهكی ناراستهخۆ لهگهڵ یهك پهیوهندی دهكهن و بهو پێیهش پرۆسهی گهشهی ئابوری بهرهو پێش دهڕوات و سامانی وڵات زیاد دهكات و له ئهنجامیشدا ئاستی گوزهرانی خهڵك باشتر دهبێت. ئهم پهرتوكهی لهبهردهستاندایه، پهرتوكێكی سهرهتاییه و به زمانێكی ساده نوسراوه. پهرتوكێك كه دهكرێت خوێندكارانی بهشی ئابوری كۆلیژهكان و مامۆستاكانیان بهههمان شێوهی خوێنهرێكی ساده سودی لێببینن و بتوانن له ڕێگهیهوه له پرۆسهكانی بازاڕ و نرخ و خواست و خستنهڕوو و قازانج و سهرمایه و بهرههمهێنان و سهرجهم پێكهاتهكانی دیكهی ئابوری تێبگهن. ههڵبژاردنی ئهم پهرتوكه تهنها له بهر سادهیی شێواز و زمانهكهی نیه. بهڵكو بهدێوێكی دیكهشدا خستنه ڕووی ئهو دیوهی زانستی ئابوری كه تاوهكو ئێستا لهنێو رۆشنبیری كوردیدا پهردهپۆشكراوه و ههر ههوڵێكیش بۆ باسكردنی دوچاری سهركوتكردنی لهشكری ئهو رۆشنبیر و ئابوریناسانه دهبێتهوه كه بهراستهوخۆو ناراستهوخۆ داكۆكی له سیستهمێكی ئابوری دهكهن كه مێژووی سهد ساڵی رابردوو سهلماندویهتی كه سیستهمێكه خۆشگوزهرانی لێناكهوێتهوه و لهوهش خراپتر ئهوهیه كه سیستهمێكه ناتوانێت لهسهر پێی خۆی رابوهستێت. بۆ نمونه زۆر جار كه قسه لهسهر ههرهسی بلۆكی سۆشیالیستی و یهكێتی سۆڤیهت دهكرێت، زۆر كهس به شێوهیهكی سۆزدارانه دهیانهویت شیكاری رهوشهكه بكهن و راستهوخۆ دهڵێن كه یهكێتی سۆڤیهت به پیلانگێڕی سیستهمی سهرمایهداری ههرهسی هێنا. بهبێ ئهوهی جورئهتی ئهوه بكهن كه تهماشایهكی مێژووی ئهو سیستهمه بكهن و چاوێك بخشێنن بهو زانیاریه ئابوریانهی لهبهردهستدان كه پیشانی دهدهن چۆن سیستهمێكی هێنده گهوره و زهبهلاح نهیتوانی لهڕووی ئابوریهوه خۆی بگرێت و له كۆتاییدا ناچاربوو ملبدات بۆ شکستهێنانی سیستهمه ئابوریهكهی كه وڵاتی بهرهو ئیفلاسبوون برد و هاوڵاتیهكانیشی بهرهو برسێتی و ههژاری وبێبهشی له خۆشیهكان و پێداویستیهكانی ژیان برد. كرانهوهی ئابوری و بهرفراوانبوونی ئازادیه تاكهكهسیهكان و بهرقهرابوونی میدیای ئازاد و باشبوونی گوزهرانی خهڵك و گهشهی ئابوری و زیادبوونی سامانی وڵات ههموویان وابهستهن به ئازادی ئابوریهوه. وابهستهن به موڵكایهتی تایبهت و بیرۆكه و پرۆژه نوێیهكانی ئهنترۆپهنۆرهكانهوه � �، ئهو كهسانهی كه دهستپێشخهری دهكهن له هێنانه كایهی پرۆژه و كاری نوێدا كه ئهنجامهكانیان بۆ ههمووان به قازانج دهشكێتهوه. ئهگهر نمونهیهكی بچوك وهربگرین ئهم خاڵهمان بۆ روون دهكاتهوه. كۆمپانیای تهلهفۆنی مۆبایل، كه پرۆژهیهكی بازرگانیه و خاوهنی بیرۆكهكه بهمهبهستی قازانجی خۆی و زیادكردنی سهرمایهكهی ئهنجامیداوه. بهڵام بێگومان مهسهلهكه لێرهدا تهواو نابێت، بهڵكو قۆناغی دووهمی پرۆسهكه لێرهوه دهستپێدهكات، ئهمهش ئهو بهشهیه كه زۆرێك له سیاسهتمهداران و تهنانهت ئابوریناسانیش نایانهوێت بیبینن یاخود دهریبخهن. خاوهنی كۆمپانیایهكی مۆبایل به مهبهستی قازانجی شهخسی خزمهتگوزارییهك دادهمهزرێنێت، بهڵام له ههمان كاتدا ئهو خزمهتگوزایه قازانجێكی گهوره به خهڵكی دهگهیهنێت. ئهو سودهی كه بهخهڵكی دهگات یهكێكه له دهركهوتهكانی ئهو پرۆژهیهی كه له سهرهتاوه بهمهبهستی قازانجی شهخسی دروستكراوه. لێرهوه لهو راستیه تێدهگهین كه ئهو كهسانهی ههوڵی زیادكردنی سهرمایهی خۆیان دهدهن، به ناراستهخۆ سهرمایهی خهڵكانی دیكهش زیاد دهكهن لهبهر ئهوهی پرۆژهكانیان ههلی كاركردن بۆ ژمارهیهك خهڵك دابین دهكهن و سهرباری ئهو خزمهتگوزاریهی كه دهبێته یاریدهدهرێكی بههیز بۆ باشتركردنی كار و بازرگانی كهسانی دیكه و بهم شێوهیهش كاریگهریهكان بڵاودهبنهوه له شێوهی شهپۆلی بازنهییدا نهوهك به ئاراستهی تیرێكی راستڕهو. دواجار پێویسته ئاماژه بهوه بدهین که ئێمه بهپێویستمان زانی ناونیشانی کتێبهکه له(Conmmon Sense Economics)هوه بگۆڕین بۆ (ئابوری به زمانی ساده)، چونکه ئهوه شیاوترین ناونیشان بوو بۆ ناونیشانه ئینگلیزییهکه که وهرگێڕانی یان مهحاڵه یان بهدتێگهیشتن دروست دهکات. |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:34 PM
|
بەشداری ژمارە: [5] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
فهرموو ئهمهش لهسهر وزهی خۆر
 وزهی نوێ له سیستمی ئابووری خۆردا وزهی خۆر بهوهجیادهكرێتهوه پاكترین وزهیه، جگه له مرۆڤ سهرجهم زیندهوهران ئهو بهشه وزهی خۆریان پێ دهگاتێ بهشیان دهكات بۆیه مرۆڤ پێویستی به وزهی دهستكرد ههیه (سوتانی سوتهمهنی ژێرخاك و تهقاندنهوهی گهردیله) پێویسته بچوك و سنورداربێت بهكارهێنانی، دهتوانین ئهوه بهدی بهێنن ئهگهر بهپێویسته گرنگیهكان دا بچینهوه له وزهی پیشهسازی، لهگهڵ وزهی خۆر راستهوخۆ وزهی تری سروشتی ههیه وهك وزهی با و ههڵكشان و داكشانی و شهپۆلهكانی ئاو تاڤگهی ئاو هتدد.. كه ههمویان وزهی خاوێن و هیچ پاشهرۆیان و زیانیان نیه. وه پێویسته ئاستی دهرپهڕینی گازه كاربۆنیهكان نزم بێت به بڕێكی پێویست كه بچهسپێنرێت له لایهن ژینگهوه، لهسهر جیهان پێویسته تهنها ههوڵهكان بۆ چاكسازی له كوالیتی ووزهدا بێت بهڵكو دهبێت سهرچاوهی تری وزه ههڵهێنجێنی ، لهگهڵ ئهوهی كه دهتوانرێت ئهم ئامانجه بهدی بێت له ڕووی تیوری یهوه به ووزهی ناووكی یان بهسهرچاوهی تری وزهی نوێ بووه كه بهندبێت لهسهر رۆشنایی خۆر . ئهو گۆڕانهی له دواییهدا ڕووی داوه له وزهی ناووكی لهسهر ئاستی جیهانی و پێش كهوتنه خێراییهی كه بهروپێش دهڕوات له بواری سهرچاوهی وزهی نوی بووه بهڵگهی بههێزه كه بهرهو ئایینده خۆر دهڕۆین. باری سهردهمی خۆر له زۆر رووهوه له باری سهردهمی خهڵوز دهچێ كاتێ بزوێنهی ههلمَی داهێنرا له سهدهی ههژده، لهوكاتهدا خهڵوزی بهردین بهكاردههێنرا بۆ گهرم كردنهوهی ناو ماڵ تواندنهوهی كهرهستهكان كه تائهو كاته بیرۆكهی بهكارهێنانی بزوێنهره ههڵمیهكان كه به خهڵوز كاری پێ دهكرا پهیدا نهبو بوو، كاتێكی زۆر تێنهپهڕی كه یهكهم شهمهندهفهر لهسهر هێڵی ئاسن كهوتهكار، وه سوتهمهنی ژێر زهوی شێوهی ئابووری جیهان دهگۆڕێ. كۆتایی سهدهی بیست و سهرهتایی سهدهی بیست ویهك به سهرهتایی سهردهمی خۆر دادهنرێت، كه تهكنهلۆجیای بهشێوهیهك پێشكهوتووه كه یارمهتیمان دهدات كه سود له وزهی خۆر وهرگرین به شێوهیهكی كاریگهر، بهڵام بهشێوهیهكی بهربڵاو سودی لێ وهرنهگیراوه، لهبهر ئهوه زۆرگرانه پێش بینی كاریگهری بكرێت، كاتی بڕیاری پهیوهندی به تهكنهلۆجیای خۆر بێت سهركرده سیاسیهكانی ئهمڕۆ ههمان رێچكه وهردهگرن وهك ئهوانهی دڵنیانهبوون له ئاڕاستهی بزوێنهری ههڵمی له سهدهی ههژدهدا. وادادهنرێت سهرچاوهكانی وزهی نوێ بووه زۆرتر لهبهردهست دایه له سوتهمهنیهكانی ژێر زهوی بهجۆرهكانیهوه، وهزارهتی وزهی ئهمهریكی بڕی بهدهستهێنانی وزهی نوێ بووه ساڵانه لهسهر چاوهكانی وزهی نوێ بووه ئاسانتردهست دهكهوێت وه (10) ئهوهنده زۆرتر دهبێت له یهدهكی سوتهمهنی ژێر زهوی و ناووكی كه بهدهست دههێنرێت و جیادهكرێتهوه، وه سود وهرگرتن لهم سهرچاوانه پێویستی به كاته. بهڵام بهپێی ئهو توێژینهوهی كه زانستی حكومهتی ئهمهریكا ئهنجام دا له سالی 1990 گهیشته ئهو ئهنجامهی كه سهرچاوهی وزهی نوێ بووه لهبهردهستدایه به بڕێكی پێویست بۆ بهكارهێنان پێش 2030 كه پێویستی 50 – 70 % ئهو بهكارهێنهرهی وزه بێت كه ئێستا له ئهمهریكا بهكاردێت. زۆر سهری لهوه سوڕماوه كه سهرچاوه نوێ بووهكان (بارستایی زیندهیی و كارهبای ئاویی) له ئاستی یهكهم دێت كه رێژهی 20% وزهی جیهانه. وه سهرچاوهكانی وزهی نوێ بووه رۆڵی سهرهكی دهبینن له ههندێ وڵاتی پیشهسازی وهك نهرویج پسشت به كارهبای ئاویی دهبهستێت به نیوهی ئهو وزهی بهكاردێت له وڵاته پێگهیششتوهكان شێوهی وزهی بهكارهاتووه جیاوازه بهپێی ئهو سهرچاوانهی ههیانه لهگهڵ بهشداربووهكانیان له بازرگانی نێودهوڵهتی و سیاسهتی حكومهتهكانیان، بهرازیل 90% وزهی بهكارهاتوو له بهرههمهێنانی كارهبا دێت له وزهی ئاوهوه. هندستان 75% وزهی پێویستی پشت به وهزی خهڵوز دهبهستێت وه مالیزیا 55% وه ئهویتری له نهوت، تهنی زیندهیی 35% تێكڕای ئهو وزهیه پێك دههێنێت له وزهی بازرگانی و تر له جیهانی وڵاتانی پێگهیشتون بۆیه سهرچاوهی سهرهكی رێژهیهكی زۆری دانیشتوانه له بهنگلادیش بارستایی زیندهیی 70% پێكدههێنێت، وه له ئهسوبیا تێكڕای بهكارهێنانی دهگاته 94% . وهزی خۆر گونجاوه (بهشێوهیهكی تایبهت) بۆ پێدانی گهرمی بۆ ئاو گهرمكردن تاپلهی كوڵان یان كهمتر ( بۆ چێشت لێنان و گهرم كردنهوه) ئهم بڕهش 30-50% وزهی پێویستی وڵاتانی پیشهسازییه، وه بڕی زیاتری وڵاتانی پێگهیشتوه پێك دههێنێت، وه لهدوای زیاتر له (10) سالێكی تر ئه لهوانهیه كۆمهڵگاكان وزهی خۆر بهكاربهێنن بۆ خۆ گهرم كردنهوه و چێشت لێنان. شكست هێنانی وزهی ناوهكی لهبهردهم وزهی خۆر: پرسیارێك لێره دێته پێشهوه ئایا حكومهت و پیشهسازییهكان ئامادهن پشت ببهستن بهم پێشكهوتنه نوێیهوه، وهپهلهكردن له بهكارهێنانی وزهی نوێ بووه؟ لهگهڵ ئهوهی كه وزهی ناوهكی پشتگیری زۆری لێكرا لهلایهن حكومهتهكانهوه، ئهو وزهی دهدات كه زۆرتره لهوهی كه سهرچاوهكانی وزهی نوێ بووه دهیدات، بهڵام ئهو پێش كهوتنانهی دوایی وا نیشان دهدات كه كۆمهڵگاكان بهرهو ئهوه ههنگاو دهنێن به دووركهتنهوه له وزهی ناوهكی بههۆی خراپی باری ئابووری و ژینگهیی، ژمارهی وێستگه ناوهكیهكانی له قۆناغی دروست كردندا بوو لهساڵی 1991 نزیكهی 50 وێستگه بوو، بهڵام بهراوورد لهساڵی 1980 نزیكهی 200 وێستگه بوو كه ئهمهش دابهزینی بوو بهخودهی وه ئهوهی دهست بهكاركردن تێدا كرا لهم دواییهدا تهنها 9 وێستگهبوو، وه ههروهها بڕیاری راوهستاندنی هێنانهناوهی وێستگهكانی ناوهكی بهگشتی دار له وڵاته سهرهكیهكان وهك ئهڵمانیا و روسیا و ئهمهریكا. شێوهكانی وزهی نوێ بووه: جۆرهكانی وزهی نوێ بووه دهست دهكهوێت له رێگهی تهوژمهكانی وزه كه ههمیشه دووباره دهبێتهوه له سروشت دا، كه خۆی دهنوێنی له وزهی خۆر و وزهی باو وزهی ئاو وزهی تهنی زیندهیی، وه ههروهها وزهی ئۆقیانوسهكان و وزهی ههڵكشان و داكشانی و وزهی گهرمی ناو جهرگهی زهوی ئهوانهیش وزهی نوێبونهوهن. 1- وزهی خۆر: له ههزاران ساڵه وزهی خۆر بهكارهاتووه له شوێنه گهرمهكان بۆ گهرمكردنی ئاو و وشك كردنهوهی بهروبومه كشتوكاڵیهكان بۆ ئهوهی له خراپ بوون بیپارێزن، بهڵام لهم سهردهمهی ئێستا توێژینهوهو تاقی كردنهوه ئهنجام دهدرێت بۆ بهكارهێنانی وزهی خۆر تهنانهت له ناوچه ساردهكان بۆ بهرههم هێنانی كارهباو گهرم كردنهوهی ماڵهكان و توانهوهی كانزاكان و چهندهها جێبهجێ كردنی پێویستی ژیانی سهردهم. وزهی خۆر لهشێوهی وهزی رووناكی یان وزهی تیشك دهگاته زهوی، له رۆژی ساماڵ دا كاتی خۆر ئهستون دهبێت لهسهر زهوی وزهی تیشك دانی دهگاته سهرزهوی به تێكڕای ( یهك كیلۆ وات بۆ یهك مهتر دووجا ) ئهمهش سهرچاوهیهكی زۆره ئهگهر كۆبكرێتهوه وه بهكاربهێنری بۆ پێویستیهكانی مرۆڤ لهم بوارهكانی گهرمكردنی ئاو بۆ ناوماڵ و بهرههمهێنانی كارهبا بههۆی خانه كارۆ روناكی تاوهرهكانی هێز وه شیرینكردنی ئاوی دهریا گهرمكردنی خانووه شوشهیی كشتوكاڵ. 2 -وزهی ئاوی: وێستگهكانی وزهی ئاو كارهبا بهرههم دههێنت لهرێگهی گۆڕینی جوڵه وزه پهیدا دهبێت له ئهنجامی بارینی ئاو له رێگهی بۆریهكانی بۆ تۆربینهكانی بهرههم هێنانی كارهبا، وزهی ئاو به یهكێك له وزه نوێ بووهكان كه بڵاوترین یانهوه بهشدار دهبێت به رێژهی 7% لهكۆی پێویستیهكانی وزه له جیهان دا وه بهڕێژهی 15% له كۆی پێویستی جیهان له كارهبادا. یهكهم بهكارهێنانی كردارهكی و زانستی ئاو بۆ بهرههمهێنانی كارهبا له ساڵی 1882 وێستگه ئاویهكان ساڵانێكی زۆره خزمهت دهكهن، بهوه باشترین دادهنرێت له رووی ئابوورییهوه نزیكهی 50 ساڵه كارهبا بهرههم دێنێت به نرخی نزیكهی 3-4 سنت/ كیلۆ وات، وه وێستگهی ئاوییهكان بهوه دادنرێت كه ژینگه پیس ناكات. 3- وزهی بــا: وزهی با لهزۆر كۆنهوه بهكارهاتوه له پاڵنان به كهشتی چارۆكهدار و كارپێكردنی ئاشی ئارد و بهرز كردنهوهی ئاو له بیر و هاڕینی دانهوێله تهكنیكی با قۆناغێكی گهورهی بڕیوه وه بهتوانایی خۆی چهسپاندووه وهك بهشداربوویهكی بنچینهیی له پرۆسهی بهرههمهێنانی كارهبا، وه وڵاتانی دانیمارك و یۆنان و هۆلهنداو بهریتانیا وچین وئهمریكا دادهنرێن بهو وڵاتانهی كه زۆر چالاكن له بهكارهێنان و دروستكردنی ئهو ئامێراره ههواییانه، بهرههمهێنانی وزهی كارهبا چالاك دهبێت له وزهی باوه لهسهر دوو ناوچه، یهكهم ناوچهیهكی دابڕاو كه كاردهكات به شێوهیهكی هاوسهنگ لهگهڵ دینهمۆ دیزڵ بۆ ئهوهی سوتهمهنی زۆر بهكارنههێنرێت یان لهگهڵ خانهی رووناكی خۆر و سیستمی پاراستنی وزه ناوچهی دووهم بهستنهوه لهگهڵ تۆڕهكانی كارهبا وه لهم بارهدا كێڵگهی بـا دروست دهكرێت به توانای بهرز وه دهبهسرێتهوه به تۆڕی گشتییهوه. 4- وزهی بارستایی زیندهیی بریتیه له پاشماوهی ئهندامی گیانهوهری و رووهكی و ئادهمیزاد، وه ئهگهر پاشماوانه رهق بێت یان ئاوهرۆی پیشهسازی یان پاشهرۆی كشتوكاڵی، دهتوانرێت چارهسهری زۆر لهمانه بكرێت به هۆی ترشانی بهكتریاییهوه یان سوتاندنی یان شیكردنهوهی بههۆی شیكهرهوهكان، ههریهكه لهم شێوازانهی بهرههمی تایبهتی ههیه وهك گازی میپان و ئهلكهول و ههڵم و كودی كیمیایی، وه گازی ئیپانۆل بهباشترین سوتهنمی دادهنرێت كه له بارستایی زیندهیی دهست دهكهوێت، وه بهشێوهیهكی گشتی دهست دهكهوێت له بهرههمی گهنمهشامی و شهكر، وه ههوڵهكان بهردهوامه بۆ دۆزینهوهی هۆكاری ئابووری بۆ بهكارهێنانی تهنی زیندهیی له بهرههمهێنانی كارهبادا، وه یهكێك لهو هۆكارانهی كۆكردنهوهی گازی میپان كه دهردهچێت له رووهك مردوو و پاشهرۆی گیانهوهری و بهكارهێنانی وهك سوتهمهنیهك بۆ بهدهستهێنانی ههڵم و دواتر وزهی كارهبا. كهواته ناتوانی تهنها سهرچاوهیهك كه وزهی تهواو بدات به جیهان، راسترین ئهو گریمانهیه بهكارهێنانی كۆمهڵێك جۆر بهجۆر له تهكنهلۆجیای نوێ بووه له چهنده ساڵی داهاتوو - بۆ نموونه- وڵاته یهكگرتوهكانی ئهمریكا 30% وزه بهههم دێنێت له وزهی خۆر و 20% له وزهی ئاو 20 % له وزهی بـا و 10% له بارستایی زیندهیی و 10% له وزهی گهرمی زهوی و 10% له بهرههم بهكارهێنانی گازی سروشتی و سوتهمهنی، بهم شێوهیه دهرپهڕینی گازه كاربۆنیهكان كهم دهبێتهوه بۆ زیاتر له سێ یهكی ئێستا، وه وڵاتانی باكووری ئهفهریقا نیوهی كارهبا یان دهست دهكهوێت له وزهی خۆر و له وانهیه وڵاتانی ئهسكهندهنافیا پشت ببهستن به وزهی با و ئاو، وه فلیپین به وزهی گهرمی زهوی. گۆڕان له سیستمی وزهی جیهانی كه راوهستابی لهسهر وهزی ژێر زهوی بۆ سیستمی وزهی خۆر كه پێویستی به تهكنهلۆجیای نوێیه به تهواوهتی وه بهدهست هێنانی ههنگاوی گونجاو كه بتوانرێت ئهنجام بدرێت لهو تهكنهلۆجیایهی كه بهكاردێت ئێستا كه پێشكهوتنی تێدا ئهنجام دهدرێت، به پێچهوانهی وێستگه ناوهكییهكان بۆ بهرههمهێنانی كارهبا كه ماوهی دروست كردنی یهك یهكهی ماوهی (6 – 10) ساڵ دهخایهنێت، بهڵام تهكنهلۆجیای وزهی نوێ بووه بچوكه و یهكهكانی نموونهیی به شێوهیهكی گشتی، وێستگهكانی بهرههم هێنانی گهرمی خۆر به توانای (80) مێگاواته كه دروست دهكرێت له ماوهی ( 6-8) مانگ، له ئهنجامی ئهم تهكنهلۆجیا نوێ یه له دهتوانرێت به خێرایی پێشبكهوێت له (10) ساڵێكدا، بهڵام تهكنهلۆجیایی ناوهكی نوێ پێویستی ئامادهكردنی بۆ بهكارهێنانی بازرگانی بیست ساڵ بخایهنێت. شێوازی سیستمی وزهی نوێ بووه دهستی كردوه به دهركهوتن و پێشكهوتن، ئهوهی ئاشكرایه ئهو سهرچاوه زۆرهیه كه لهبهردهست دایه وه زۆری بهكارهێنانی به چهند جۆریك، وهك ئاشكرایه به دڵنیایهوه ئهو تێكهڵهیه له تهكنهلۆجیا بهكارهاتووهكان كه بهكاردێت له سیستمی ئابووری خۆر ههمهجۆر دهبێت وه مهبهستی سهرچاوهكانی وهزی بهكارهاتوو جیاواز بێت به جیاوازی ئاو و ههوا و سهرچاوهی سروشتی له ههموو شوێنێك به شێوهیهكی نزیكی كه ئهمهش بههێزتر و زۆرتر جێگیر دهبێت وه كهمتر دهبێته هۆی پیسبوونی ژینگه له سیستمی ئابووری كه بهند بێت لهسهر نهوت، ئایندهی وزهی خۆر بۆ وڵاتانی پێگهیشتووه به شێوهیهكی تایبهت، وه تاكه رێگایه بۆ دهرچوون له تهنگهژهی ئابووریی و ژینگهیی كه سوتهمهنیهكانی ژێر زهوی دووچاری جیهانی كردووه. |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:37 PM
|
بەشداری ژمارە: [6] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
ڤایرۆس چیه ؟
ڤایرۆس به بهرنامهیهك دهوتریت كه توانایی زیاد كردنی خۆیی ههیه واتا توانای بلاوو كردنهوهی خۆی ههیه ئهمیش به شیوهی كۆپی كردنی خۆی لهسهر كۆمپیتهر یان بههۆی بهكارهینانی كۆدهكانی كۆمپیتهری لهناو بهرنامهكانی تر یان فایله كانی سیستهمی ئیشپیكهر (operating system) ڤایرۆس به شیوهیهكی گشتی كار دهكاته سهر شیوازی ئیشكردن و خۆراگری كۆمپیتهر، بۆ ئهوهی ڤایرۆسیك بتوانیت بلاوو ببیتهوه و زیان به كۆمپیتهریك بگهیهنیت پیویسته سهرهتا چهند كرداریك له لایهن بهكارهینهر به ئهنجام گهیشتبیت وهكو كردنهوهی فایلیكی تیك چوو ( واته فایلیك كه ههلگری ڤایرۆسه ) كه له ریگهی ئیمیلهوه بۆتان هاتبیت یان به ههر شیوهیهكی تر . ئهنتی ڤايرۆس چيه؟ سهرهتا فايرۆس ووشهيهكی لاتينيه به مانای زههری كوسندهديت كه دۆزينهوهی فايرۆس به ريكهوت بووه لهلايهن زانا ئهدولف ماير له سالی ١٨٨٣ ديتی ورديلهی بچوكترن له بهكتريا و دهبنه هۆی نهخۆشی وه ئهنتی ڤايرۆس بريتيه لهو دهرمانانهی كه دزی ڤايرۆس بهكاردههينرين سهرههلدانی بيرۆكهی ئهنتی ڤايرۆس لهسالی ١٩٦٠بووه بهلام بهم دواييه پهرهی پی دراوهوگهيشته ئهم رادهی ئهمرۆ كه ديبينين ههرجهنده ناتوانريت بهم دهرمانانه ڤايرۆس لهناو ببريت بهلام لايهنی كهم ری له زيادبوونی دهگريت و نايهليت گهشهبكات چونكه فايرۆس به ئاسانی لهناوناچيت كاتيك فايرۆس دوچاری مرۆڤ دهبيت لهناو خانهكانی دهزيت وهك مشهخۆريك و توانای خۆگونجاندن و بهرگری و خۆگۆرينيشی ههيه بۆيه كۆنترۆل كردنی زهحمهته و كۆئهندامی بهرگری لهش توشی لاوازی دهكهن بۆ يهكهم جار له سالی ١٩٨٧ دا (Retrovir=Zidovudin) وهك يپهكهم دزهڤايرۆس دزه ڤايرۆسی ئايدز HIV پهسند كرا ئهريگرانهی بهرامبهر انتی ڤايرۆسهكان ههن ئهمانهن ١-وهك ووتم فايرۆس توانای بهرگريكردنی ههيه بۆيه ناتوانريت بهتهواوی لهناوببريت ٢-بهرگری پهيدادهكات دزی ئهنتی ڤايرۆسهكه ٣-پهيدابوونی ماكی دهرمانهكه زانیاری دهربارهی ڤایرۆسی کۆمپیتهر ڕۆژانه ڤایرۆس چهندان کۆمپیتهر لهکاردهخهن و بههۆیهوه چهندان فایلی گرنگ لهدهست دهچێت. لهگهڵ زیادبوونی ههڕهشهكانی ڤایرۆسی كۆمپیتهر، پێویسته زیاتر لهسروشت و ڕواڵهتی چۆنێتی كاركردن و خۆپارستن و لابردنی ڤایرۆسی كۆمپیتهر فێربین، لێرهشهوه ههوڵ دهدهین ئاماژه به چهند خاڵێكی گرنگ بدهین. ڤایرۆسی كۆمپیتهر چییه؟ ڤایرۆسی كۆمپیتهر بریتییه له پڕۆگرامێكی نووسراو تا بچێته ناو كاری كۆمپیتهرهوه، بهوهی فایلێك كۆپی بكات یان خراپی بكات یان لابردنی پهیامی پاشهكهوتكراو ئهنجام بدات، یان خۆی بگهێنته ئامێرێكی كۆمپیتهری دیكه له ڕێگای ئێنترنێتهوه، ئهمهش دهبێته هۆکاری خاوبوونهوهی كاری ئامێری كۆمپیتهر و گرفت و كێشهی دیكه. وهك چۆن جۆراوجۆری ههیه لهو ڤایرۆسانهی تووشی لهشی مرۆڤ دهبن، ئهواش جۆراوجۆری له ڤایرۆسی كۆمپیتهردا ههیه. جۆریان ههیه زۆر ساكار و لاوازن ههندێكی دیكهشیان ههیه بههێز و چالاكن، ئهگهر هاتوو خاوهن كۆمپیتهر شارهزایی و ووردبوونهوهی تهواوی ههبێت، دهتوانێت كۆنترۆڵی تهواوی ئهم ڤایرۆسانه بكات. زۆر ئهفسونهی سهیری ههیه، که گوایه ڤایرۆس دهبێته هۆکاری تێكدانی مۆنیتهری كۆمپیتهر و سی دی. بهڵام لهڕاستیدا ئهوانه تهنها قسهی بێ سهروبهرن هیچ بهڵگهیهكی زانستی ڕاستهقینهیان نییه. چۆن ڤایرۆسهكان كاردهكهن؟ ڤایرۆسه سهرهتاییهكان بۆ گواستنهوهیان له كۆمپیتهرێكهوه بۆ كۆمپیتهرێكی دیكه، پێویستییان به بێباكی خاوهن كۆمپیتهرهكان ههبوو، بهڵام ڤایرۆسهكانی نهوهی نوێ زۆر چڕترن، بۆ نموونه پڕۆگرامی "worms" - ئهتوانێت خۆی كۆپی بكات و خۆی له ئامێرێكی كۆمپیتهرهوه بگوێزێتهوه بۆ كۆمپیتهرێكی دیكه، ئهمهش بهسوود وهرگرتن لهو پڕۆگرامه چهسپاوانهی سیستهمی كاركردنی كۆمپیتهر وهك پڕۆگرامی نامهناردن و وهرگرتنی پۆستی ئهلكترۆنی. زۆر جۆر له ڤایرۆسهكان كه له جۆری "Trojans" - شێوازێكی فڕیودانیان ههیه، به ههڵخهڵهتاندن ناوی چهند پڕۆگرامێكی بهسوودت بۆ دهنووسن، ههر بهداگرتنیان ڤایرۆس بهناو سیستهمی كۆمپیتهرهكهدا بڵاودهبێتهوه. پتهوكردنی ههستی زانیاری دهربارهی ئهم جۆره ڤایرۆسانه باشترین ڕێگا چارهسهره بۆ خۆپارستن له سانسۆركردن و كۆنترۆڵكردنی ئهم جۆره ڤایرۆسانه، پێویسته بهبهردهوام سیستهمی كاركردنی كۆمپیتهر نوێ بكرێتهوه (Update)، لهههمان كاتدا پڕۆگرامی دژه ڤایرۆس بهكاربهێنرێت و بهشێوهیهكی ڕێكوپێك نوێكردنهوهی بۆ بكرێت. چۆن دهزانیت كۆمپیتهرهكهت تووشی ڤایرۆس بووه؟ بهكردنهوهی كۆمپیتهرهكهت قورسێكی زۆر ڕوو دهدات و كاتێكی زۆری پێدهچێت، لێرهوه ههست بهوه دهكهیت كه كۆمپتهرهكهت ڤایرۆسی تووش بووبێت، نیشانهی قورس بوون مهرج نییه هۆكاری ڤایرۆسی بێت، بهڵكو تێکچوونی سیستهمی كۆمپیتهر یان كهمبوونهوهی شوێنی پاشكهوتكردن، دهبنه هۆی ئهو جۆره قورس بوونانه، بۆ دڵنیابوون لهوهی ئایا ئهو هۆكاره ڤایرۆسه یان نا، پێویسته پڕۆگرامی دژه ڤایرۆس دابهزێنین. خۆپاراستن ناتوانرێت ئامێری كۆمپیتهرهكان بهشێوهیهكی له 100% له ڤایرۆس بپارێزین، بهڵام ئهتوانرێت خۆپاراستنێكی گونجاو بۆ ئامێری كۆمپیتهرهكان بكهین، ئهمهش چهند خاڵێكه دهكرێت ڕهچاو بكرێت: 1- نوێكردنهوهی سیستهمی كاركردنی كۆمپیتهر 2- بهكارهێنانی دیواری ئاگری (Fire Wall)، هاتنه ناوهوه له دهرهوه سانسۆر دهكات 3- دابهزاندنی پرۆگرامی دژه ڤایرۆس 4- نهكردنهوهی هیچ پۆستێكی ئهلكترۆنی له كهسێكی نهناسراوهوه 5- نهكردنهوهی هیچ فایلێك، ئهگهر هاتوو خاوهنهكهشی ناسراوبوو، دهبێت پێش ههموو شتێك دڵنیایی له ناوهڕۆكی ئهو فایله بكرێت، ئایا ئهو فایله ههڵگری ڤایرۆس نییه؟! |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:39 PM
|
بەشداری ژمارە: [7] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
ئايا دهزانى ئاكامى نوێژ نهكردنت چيه؟
1 براى لاوم : داواكارم ئهگهر بتوانى به گوێى دڵ گوێبيستى ووتهكانم بيت ، و ههست و بيرى خۆتم بدهيتێ ، له چهند خولهكێكى ژيانت ، بۆ ئهوهى چهند ئامۆژگاريهكت به گوێدا بدهم ، كه ههموويان ئامۆژگارى دڵسۆزن بۆ كهسێكى خۆشهويستى خۆى ، له كهسێكى پهرۆش له سهر دوا رِۆژ و ژيانت ، له رِۆژگارێكدا كه ئامۆژگاريكاران تێدا كهم و بهدهگمهنن ، ئامۆژگاريهكانيشم به شێوهى پرسيار دهبن ، بۆ ئهوهى ههموو پرسيارێكى زهنگێكى بيداركارى بێت ، و چيتر له خهوى غهفڵهت بێدارمان بكاتهوه ، و به ئاگامان بێنێتهوه ، و قۆڵى بۆ ههڵماڵين و پهشيمان ببينهوه لهوهى كه رِۆژێك له رِۆژان كهمتهرخهميهكمان نوواندبێت له ئهنجان دانى نوێژهكانماندا ، و دوواى بيستنى ئهم ووتانه برِيارى يهك لاى خۆمان بدهين و نوێژهكانمان ئهنجام بدهين ، و سهردهمى سستى و تهمبهڵى بهلاوه نهين ، ئامۆژگارى و پرسيارهكانيش ئهمانهن : * ئايا دهزانى خواى پهرهروهودگار و پێغهمبهرهكهى صلى الله عليه وسلم بێ بهرين لهو كهسهى كه نوێژهكانى ئهنجام نادات ؟ ههروهكو پێغهمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم لهو بارهيهوه فهرموويهتى : " لاَ تَتْرُكِ الصَّلاَةَ مُتَعَمِّداً ، فَإِنَّهُ مَنْ تَرَكَ الصَّلاَةَ مُتَعَمِّداً فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ) . واته : به ئهنقهست واز مههێنه له نوێژهكانت ، چونكه ئهو كهسهى به ئهنقهست واز له نوێژهكانى بێنێت ، ئهوا خواى پهروهردگار و پێغهمبهرهكهى صلى الله عليه وسلم لێى بێ بهرين ، واته هيچ پهيمانێكى له لاياندا نيه ، جا بير لهوه بكهرهوه له رِۆژى دواييدا هيچ پشتيوان و پهيمانێكت نهبێت له لاى خواى پهروهردگا !! حاڵت چى دهبێت ؟ 2 * وه ئايا دهزانيت كه پێغهمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم نوێژكردنى به بهربهستى نێوان موسڵمان و كوفر داناوه ؟ ههروهك پێغهمبهرى خوا فهرموويهتى صلى الله عليه وسلم : "( بين الرجل وبين الكفر ترك الصلاة " ) . واته : نوێژ بهربهسته له نێوان مرۆڤ و كهوتنه كوفرهوه ، بۆيه ئامان نهكهى خۆت ببهيته رِيزى كهسانێك كه خواى پهروهردگار لێيان رِازى نيه ، و رِازيش نيه كه بهندهكانى ئهو كاره ئهنجام بدهن ، ههروهكو خواى پهروهردگار فهرموويهتى :[ إِن تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنكُمْ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ ] ( الزمر : 7 ) ، واته : ئهگهر ئێوه كوفرى خوا بكهن ئهوا خواى پهروهردگار دهوڵهمهنده و پێويستى به ئێوه نيه ، رِازيش نيه بهوهى كه بهندهكانى كوفر به خواى پهروهردگار بكهن . 3 * وه ئايا دهزانيت ئهو كهسهى تهنها نوێژى ( عصر ) ى بفهوتێت ، وهكو ئهوهيه ههموو كهس وكار و ماڵ و سامانى له ناو بچێت ؟ ههروهكو پێغهرمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم فهرموويهتى : " الذي تفوته صلاة العصر ، فكأنما وتر أهله وماله " ( متفق عليه ) ، واته : ئهو كهسهى كه تهنها نوێژى ( عصر ) ى بفهوتێت ، وهكو ئهوهيه ههموو كهس وكار و ماڵ و سامانى له ناو بچێت ، ئهمه بۆ تهنها نوێژێك ئهى ئهو كهسهى ههموو نوێژهكانى لهدهست دهچێت حاڵى چيه له لاى خواى پهروهردگار ؟!! 4 * وه ئايا دهزانيت ئهگهر تهنها له سهر نوێژى بهيانى بخهويت ، و ئهنجامى نهدهى چ سزايهك دهدرێت ؟! پێغهمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم فهرموويهتى : " أتينا على رجل مضطجع ، وإذا آخر قائم عليه بصخرة ، وإذا هو يهوي بالصخرة لرأسه فيثلغ رأسه ـ أي يشدخه ـ فيتدهده الحجر ـ أي يتدحرج ـ فيأخذه فلا يرجع إليه حتى يصبح رأسه كما كان ، ثم يعود عليه فيفعل به مثل ما فعل المرة الأولى ، فقلت : سبحان الله ! ما هذان ؟ فقال جبريل عليه السلام : إنه الرجل ينام عن الصلاة المكتوبة " ( صححه العلامة الألباني في صحيح الترغيب والترهيب ، برقم : 578 ) . واته : دووپياوم بينى يهكێكيان پاڵ كهوتبوون ، ئهويتريشيان بهردێكى گهورهى به دهستهوه بوو به سهريهوه وهستا بوو ، و بهردهكهى بهسهردا دهدا و سهرى دهپژاند و پانى دهكردهوه ، و پاشان بهردهكهى ههڵدهگرتهوه ، و دهوهستا تاكو سهرى دهگهرِايهوه بۆ دۆخى جارانى ، و جارێكى تر بهردهكهى دهدايهوه به سهريدا ، ههروهكو له جارى يهكهمدا پێي كرد ، منيش ووتم : پاكى بێگهردى بۆ خواى پهروهردگار ئهم دوو كهسه چيانه ؟! جبريل ـ عليه السلام ـ پێي ووتم : ئهوه ئهو كهسهيه كه دهخهوێت و نوێژى بهيانيانى ناكات . ئهمه ئهگهر كهسێك تهنها نوێژێكى ئهنجام نهدابێت ، ئهى ئهو كهسهى كه به بيانووى پرِوپوچ ههموو نوێژههكانى له دهست دهدات ، خواى پهروهردگار پهنامان بدات له سزا وتوورِهيى خۆى . 5 * وه ئايا دهزانيت كه يهكهم شتێك كه لێپرسينهوهت له گهڵدا بكرێت سهبارهتى نوێژهكانته ؟ ههروهكو پێغهمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم فهرموويهتى : " أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة عن الصلاة ، فإن صلحت ، صلح سائر عمله ، وإن فسدت ، فسد سائر عمله " ( صححه العلامة الألباني في صحيح الجامع الصغير ، برقم : 2573 ) . واته : يهكهم شتێك كه لێپرسينهوهى بهندهى موسڵمانى له سهر بكرێت له رِۆژى دواييدا نوێژه ، جا ئهگهر نوێژهكانى باش بوو ، ئهوا پهرستشهكانى ترى باش دهبێت ، وه ئهگهر خراپ بوون ، ئهوا پهرستشهكانى تريشى خراپ دهبن ، جا ئامان نهكهى لهو كهسانه بي كه له كاتى پرسينهوه بڵێى : نوێژ نهكر بووم !! پاشان بهو شێوه مامهڵهت له گهڵدا بكرێت ، بۆ ههموو كردهوهكانى ترت . * وه ئايا دهزانيت ئهگهر نوێژهكانت نهكهى لهگهڵ فيرعهون خۆ به خوا زان و هامانى ياريدهدهرى ستهمكار و قاروونى پاره پهرست ، و ئوبهيى كورِى خهلهف سهرى دوورِووان دا حهشر دهكرێت له رِۆژى دواييدا ؟ ههروهكو پێغهمبهرى خوا صلى الله عليه وسلم پێي رِاگهياندووين : " ... من حافظ عليها ـ أي الصلاة ـ كانت له نورا وبرهانا يوم القيامة ، ومن لم يحافظ عليها لم يكن له نور ولا برهان ، ولا نجاة ، وكان يوم القيامة مع قارون وفرعون وهامان وأبي بن خلف ") . واته : ئهو كهسهى كه پارێزگاريان له سهر بكات ـ مهبهستى نوێژهكانه ـ ئهوا رِووناكى و بهڵگهن بۆى له رِۆژى دواييدا ، و ئهوكهسهش كه پارێزگاريان له سهر نهكات ، نه رِووناكين بۆى و نهش بهڵگهن ، نهش دهبنه رِزگار كارى ، وه له رِۆژى دواييشدا له دۆزهخدا لهگهڵ قارون ، و فيرعهون ، و هامان ، و ئوبهيى كورِى خهڵهفدايه ـ خواى پهروهردگار پهنامان بدات ـ !!! 6 * وه ئايا دهزانى نوێژ نهكهر به يهكێك له تاوانباران و موجريمهكان دادهنرێت له رِۆژى دواييدا ؟ ههروهكو خواى پهروهردگار فهرموويهتى : [ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ ] ( المدثر : 38 ـ 43 ) . واته : ههموو كهسێك ئهوانهى لهسهره كه ئهنجامى داوون ، جگه لهوهى كه بهههشتيان پرسيار له تاوانباران و موجريمان دهكهن ، ئێوه چى واى لێكردن كه دۆزهخى بن و له دۆزهخدا بن ؟! ئهوانيش ووتيان : چونكه ئێمه له نوێژگهران نهبووين . 7 * وه ئايا دهزانيت كه خواى پهروهردگار فهرمانى پێكردوويت به نوێژكردن و ئهنجام نهدانى سهرپێچى كردنته له فهرمانى پهروهردگارت ، ههروهكو فهرموويهتى :[ حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِينَ ] ( البقرة : 238 ) . واته : پارێزگارى له نوێژهكانتان بكهن ، بهتايبهت نوێژى ( عصر ) ، و كهسانێكى قانت و ههستاو بن به فرمانهكانى خواى پهروهردگار . 8 * وه ئايا ئهوهت زانيوه كه دوا وهسێتى پێغهمبهرهكهت صلى الله عليه وسلم پێش دهرچوونى له دونيا ئهوه بووه كه پارێزگارى له نوێژهكهت بكهى ، له كاتێكدا له دوا ههناسه و دوا ساتهكانى ژيانيدا بووه ؟! ههروهكو لێوهى دهگێرِنهوه كه له سهرهمهرگيدا فهرموويهتى : " اتقوا الله في الصلاة ، وما ملكت أيمانكم) . واته : له خوا بترسن له نوێژهكانتان و ئهوانهش كه له ژێر دهستانن ، له هاوسهرانتان و جگه لهوانيش . 9 * وه ئايا دهزانيت نوێژكردن كليلى ههموو چاكه و خێرێكه ؟ به نهكردنى ههموو ئهو چاكانهى نوێژت له دهست دهچێت ؟!! ههروهكو شێخى پايه بهرزى ئيسلام ( ابن القيم الجوزي ) ـ به رِهحمهت بێت ـ فهرمويهتى : (( الصلاة : مجلبة للرزق ، حافظة للصحة ، دافعة للأذى ، مطردة للأدواء ، مقوية للقلب ، مبيضة للوجه ، مفرحة للنفس ، مذهبة للكسل ، منشطة للجوارح ، ممدة للقوى ، شارحة للصدر ، مغذية للروح ، منورة للقلب ، حافظة للنعمة ، دافعة للنقمة ، جالبة للبركة ، مبعدة من الشيطان ، مقربة من الرحمن ... ، وسر ذلك : أن الصلاة صلة بالله ـ عز و جل ـ وعلى قدر صلة العبد بربه ـ عز و جل ـ تفتح عليه من الخيرات أبوابها ، وتقطع عنه من الشرور أسبابها ، وتفيض عليه مواد التوفيق من ربه ـ عز و جل ـ والعافية ، والصحة ، والغنيمة ، والغنى ، والراحة ، والنعيم ، والأفراح ، ... )) ( زاد المعاد : ج 4 ، ص 304 ) . واته : نوێژ : بهدهست هێنهرى رِۆزيه ، وپارێزهرى تهندرووستيه ، ودوورخهرهوهى ئازاره ، پاڵنهرى نهخۆشيهكانه ، پتهوكهرى دڵهكانه ، ورِووناك كهرهوهى رِوومهته ، وئاسوودهكارى دهروونه ، ونههێڵهرى سستيه ، وبهگرِخهرى ئهندامهكانه ، بهردهوام كارى تواناكانه ، وفراوانكارى سينگ وخۆراكدهرى دهروونه ، ورِووناك كهرهوهى دڵه ، وپارێزهرى نيعمهتهكانى خواى پهروهردگاره ، پاڵنهرى ناههمواريهكانه ، به دهست هێنهرى بهرهكهته ، ودوورخهرهرهوهيه له شهيتان ، ونزيكهرهوهيه له خواى پهروهردگار .... نهێنى ئهوهش ئهوهيه كه نوێژ پهيوهنديه لهگهڵ خواى پهروهردگار ، وه به پێي ئهو پهيوهنديهى نێوان بهنده وپهروهردگارى ، دهرگاكانى چاكه وخێرى بۆ دهكرێتهوه ، وهۆكارهكانى خراپهى لێ دهبرِدرێت ، ويارمهتى و سهركهوتنى خواى پهروهردگارى به سهردا دهرِێژدرێت له لايهن خواى پهروهردگارهوه ، لهگهڵ سهلامهتى و صيحهت ودهسكهوت ودهوهڵهمهندى وئارامى ونيعمهت وخۆشى .. هتد . جا براى لاو ، و خوشكى به حيشمهتم : بيرێك لهم ووتانه بكهرهوه ، وبرِيار بده كه ئايا دواى بيستنى ئهم ووتانه برِيار دهدهى كه نوێژهكانت بكهى ، يان هێشتا دهڵت رِانهچهڵهكيوه ؟!! وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:52 PM
|
بەشداری ژمارە: [8] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
maikrosoft word
مایکرۆسۆفت پێکهاتووه له کۆمپانیایهکی چهند نهتهوهیی بۆ بهرههم هێنانی زانیاری کۆمپیۆتهر.مێژووی مایکرۆسۆفت له چواری نیسانی 1975 دهست پێ دهکات،ئهو کاتهی که به دهستی (بیل گهیتس Bill Gates و پل ئالن Paul Allen) له ئالبۆکێرکی دامهزرا. مایکرۆسۆفت ویندۆز و مایکرۆسۆفت وۆرد پڕفرۆشترین بهرههمی ئهو کۆمپانیایهن.مایکرۆسۆفت به بهدهست هێنانی 42،28 میلیارد دۆڵار له ساڵ و بوونی 76000 کارمهند له 102 ووڵات سهرکهوتنی مهزنی بهدهست هێناوه . ههروهها له بواری دانان و دروست کردن و پێشکهش کردنی بروانامه و پشتیوانی له خزمهتکاری سۆفت وێر بۆ کۆمپیۆتهرهکان ڕۆلێکی بهرچاوی ههیه. دامهزراندنی مایکرۆسۆفت 1985-1975 پاش خوێندنهوهی یهکهمین ژمارهی گۆڤاری Popular Electronics له سهرهتایی کانوونی دووهمی 1975 که زانیاری له بارهی Altair 8800 له خۆ گرتبوو. بیل گهیتس له گهڵ کۆمپانیای MITS1 که دروستکهری ئهو کۆمپیۆتهره بچووکه بوو پهیوهندی کرد و ئهوانی له بهرههم هینانی سۆفت وێرێکی بهرنامه نووسی بۆ Altair 8800 که ناوی بێسیکی (Basic) لێنابوو ئاگادار کردهوه. بیل گهیتس ئهو کات کۆمپیۆتهری Altair و هیچ ئامێرێکی وهرگێرانی نهبوو. سهرهڕای ئهو بارودۆخهی که ماوهی 8 ههفتهی بهسهردا تێپهر ببوو له سازدانی سۆفت وێر ، ئهو و ئالن بهرنامهیهکی تهوایان نووسی. وهرگێران له ئهنجامی تاقیکردنهوه کاری کرد و MITS رازی بوو به کرینی Basic بۆ ئهوهی بهرههمێکی نوێ به ناوی Altair Basic ڕهوانهی بازار بکات. گهیتس کۆلیجی هارواردی به جێ هێشت و بۆ ئالبۆکرکی له نیومێکزیکۆ واته ئهو جێگایهی که MITS لێ بوو ڕۆیشت و مایکرۆسۆفتی لهوێ دامهزراند. ناوی مایکرۆسۆفت یهکهمین جار به ڕێگهی بیل گهیتس له نامهیهکدا که له 29 نوامبهری 1975 بۆ ( پل ئالن) نووسی بوو بهکار هێنرا ، و له 26 تشرینی دووهمی 1977 به ناوونیشانی هێمای بازری تۆمار کرا.یهکهمین ئۆفیسی نێونهتهویی مایکرۆسۆفت له یهکهمین رۆژی کانوونی دووهمی سالی 1978 میلادی له ژاپۆن به ناوی Microsoft ASCII به ناوونیشانی ئێستای Microsoft Japan دامهزرا. له 1 کانوونی دووهمی 1979 کۆمپانیا له ئالبۆکرکی بۆ شوێنی نوێی له Bellevue له واشنگتۆن گواسترایهوه. ئێستیو بالمر له سالی 1980 پهیوهندی بهوانهوه کرد و لهسهر بهرێوهبهری گشتی بیل گهیتس بۆ کۆمپانیا ڕازی بوو،مایکرۆسۆفت یهکهمین سیستهمی سهرهکی خۆی له سالی 1980 ڕهوانی بازار کرد.ئهو سیستهمه سهرهکیه نووسخهیهک بوو له گۆڕانکاری یونیکس Unix که به وهرگرتنی مۆلهت له کۆمپانیای AT&T2 به ناوونیشانی (زی نێکس - (Xenix ڕهوانهی بازار کرا. زی نێکس زۆر بلاوو نهکرایهوه و له سهرهتادا تهنیا بهدهستی بهرههم هێنهرانی سۆفت وێر سوودی لێوهردهگیرا. مایکرۆسۆفت وۆرد به ناوونیشانی سهرهکی Multi-Tool Word به هۆی ڕێکلامهکهی (ههرچی دهبینی ،ههرههمانی وهردهگری) ناودار بوو. وۆرد ههروهها یهکهمین بهرنامه بوو که تایبهتمهندی پێشاندانی ناوهڕۆکی وهکوو Bold تێدا بوو. یهکهمین جار کۆپی خۆڕایی نووسخهی تاقیکردنهوهی مایکرۆسۆفت وۆرد لهگهل ژمارهی 83نوامبهری گۆڤاری PC World بڵاوو کرایهوه.و بهو کاره مایکرۆسۆفت وۆرد Microsoft Word یهکهمین بهرنامه بوو لهسهر دیسک و لهگهل گۆڤار بڵاوو کرایهوه. ئهگهر چی Xenix هیچ کات ڕاستهوخۆ نهگهیشته ئهو ڕادهی بگاته دهستی گشتی.لهبهر ئهوه ڕێگای فرۆشتنی بۆ زۆربهی بهرههم هێنهرانی دام ودهزگای سهرهکی OEM3 روخسا بوو. له ناوهندی ههشتاکان مایکرۆسۆفت به تهواوی له بازری یونیکس Unix چووه دهرهوه. بهڵام سهرکهوتووی سهرهکی مایکرۆسۆفت له گهل DOS4 ڕووی دا ،پاش دانیشتنهکانی بێ دهرئهنجام لهگهل Research Digital کۆمپانیای IBM پرۆتۆکۆلێکی لهگهل مایکرۆسۆفت بهست تاکوو نووسخهی نوێ له سیستهمی سهرهکی CP/M5 بۆ کۆمپیۆتهرهکانی کهسی IBM بهرههم بێنێت .مایکرۆسۆفت بۆ ئهم کاره سیستهمێکی سهرهکی وهک سیستهمی CP/M به ناوی DOS-86 له کۆمپانیای Scattle Products Computer و تیمی پترسن به نرخی کهمتر له 50 ههزار دۆلار کری. IBM ئهو ناوهی بۆ ناوی PC-DOS گۆڕی. لهبهر هۆکاری یاسایی کۆپی ڕایت که ڕوبهڕوی CP/M دابوو ، IBM سیستهمی CP/M به نرخی 250 دۆلار له قهراغ PC-DOS که 40 دۆلار نرخهکهی بوو ڕهوانهی بازار کرد. و له کۆتایی دا PC-DOS به هۆکاری نرخی کهمتری ئاسایی کرا. له سالهکانی 1983 مایکرۆسۆفت به هاوکاری چهند کۆمپانیایهکی تر کۆمپیۆتهری ماڵهوهی به ناوی MSX ڕهوانهی بازار کرد. که نووسخهی DOS تایبهت به مایکرۆسۆفت، به ناوی MSX-DOS لهسهر دامهزرا بوو ، که له ژاپۆن و ئهمریکای باشور زۆر لایهنگری بۆ خۆ ڕاکێشا . به تێپهر بوونی ماوهیهک که کۆمپانیای Columbia Data Products به سهرکهوتووی BIOS لهشێوهی IBM بهرههم هێنا ، بازار فراوان بوونی بهرچاوی کۆمپیۆتهرهکانی کهسی وهکوو IBM له لایهن کۆمپانیاکانی Eagle Computer و Compaq به خووه بینی .ڕێکهوتننامهی مایکرۆسۆفت لهگهل IBM ئهو ڕێگایهی پێدا که توانایی بڵاوو کردنهوه و فرۆشتنی نووسخهی DOS تایبهت به خۆی واته MS-DOS ههبێت. بهو هۆیهوه مایکرۆسۆفت به فرۆشتنی سیستهمی سهرهکی خۆی له گهرمی بازار بۆ کۆمپیۆتهرهکانی وهکوو IBM له کۆمپانیایهکی بچوک بوو به یهک له مهزنترین کۆمپانیاکانی سۆفت وێر له بهرههمهکانی ماڵهوه. به پێشکهش کردنی ماوس Mouseی مایکرۆسۆفت له دووهمی مایسی 1983 ئهو کۆمپانیایه بهرههمهکانی خۆی فراوان کرد . بهردهوامی ئهو فراوانیه بهسازدانی بهشێک بوو بۆ بڵاوکردنهوهی کتێبێک به ناوی Microsoft Press له یازدهی تهمموزی ههمان سال . 1. MITS کورتکراوهی (Micro Instrumentation and Telemetry Systems) 2. AT&Tکورتکراوهی (American Telephone and Telegraph Corporation) 3. OEM کورتکراوهی (Original Equipment Manufacturer) 4. DOS کورتکراوهی (Disk operating system) 5. CP/M یهکهمین سیستهمی سهرهکی بوو که بۆ کۆمپیۆتهرهکانی کهسی بهرههم هاتبوو (DOS پێشینه) |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:53 PM
|
بەشداری ژمارە: [9] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
شیر په نجه ی میشك
هۆکارهکانى شێرپهنجه زۆرن دهیکهن بهدوو هۆوه فاکتهرێکیان فاکتهرى کرۆمۆسۆمهکانى لهش و دابهشبوونى خانهکان رێکدهخات ئهمه پێی دهوترێت فاکتهرى ژینگهیی، وهک ههڵمژینى ههواو پیسبونى ژینگه و ئاوى خواردنهوه، ههروهها ماده تیشکاوهرییهکان وهک خواردنى (معلبات) که ههندێ مهوادى حافزهى تێدا بهکاردههێنرێت ئهمه دهورى ههیه لهدروستبونى شێرپهنجه، خواردنى چهور و جگهره کێشان هۆکارى دروستبونى ئهو نهخۆشیهن، زۆرجار مرۆڤ خواردنى پیس یان چهورى دهخواتو ناجوڵێت لهگهڵیدا دهبێته هۆى دروستبونى شێرپهنجه، ههڵمژینى بهنزین به بهردهوامى هۆکارى دروستبونى شێرپهنجهى خوێنه، ههندێ جۆرى ڤایرۆسی وهک ڤایرۆسی جگهر دهبێته هۆى دروستبونى شێرپهنجهى جگهر، فاکتهرهکان زۆرن، بهڵام بهگشتى ئهودوو هۆکارهن، هیچ فاکتهرێکیشیان بێ ئهوهى تر ناتوانێ ببێته هۆى دروستبونى شێرپهنجه لهههندێ حاڵهتى زۆر کهمدا نهبێت که هۆکاره بۆماوهییهکانه دهبێته هۆى دروستبونى شێرپهنجه بۆ نمونه له شێرپهنجهى چاودا بهتهنها فاکتهره بۆماوهییهکهى بهسه ئهگهر بهس ههڵگرى جینهکه بێت رهنگه ببێته هۆى دروستبونى بێ ئهوهى فاکتهرى ژینگهیی ههبێت. شێرپهنجهى خوێن شێرپهنجهى خوێن مۆخى ئێسکه، مۆخى ئێسک بریتیه له کارگهى دروستبونى خوێن له خڕۆکه سپیهکان و خڕۆکه سورهکان و خهپلهکانى خوێن که دهبێته هۆى مهیاندنى خوێن، لهناو مۆخى ئێسکدا پێیاندهوترێ خانهى دایک چۆن ههموو کهسێک لهدایک دهبێت ئهوانیش خانهى دایکیان ههیه لهمۆخى ئێسکدا ههرکاتێک ئهوخانهى دایکه که لهمۆخى ئێسکدا خانهکان دروست دهبن بهرێکوپێکى پاشان دێته بۆریهکانى خوێنهوه بۆئهوهى کارى خۆى بکات، بهڵام ههرکاتێک خانهکانى دایک بهشێوهیهکى ناڕێک خانهیان دروستکرد و هاته ناوخوێنهوه پێی دهوترێ شێرپهنجهى خوێن، ئهم خانانه ئهگهر خڕۆکهى سپی بێت شێرپهنجهى خڕۆکه سپیهکانه و ئهگهریش سوربێت شێرپهنجهى خڕۆکه سورهکانه، ئهگهر هى خهپلهکانى خوێن بێت شێرپهنجهى خهپلهکانه. جۆرهکانى ١ - کورت خایهن: له ماوهیهکى کورتدا دهردهکهوێت و ئهگهر چارهسهر نهکرێت له ماوهیهکى کورتدا دهبێته هۆى لهناوچون، لهگهڵ ئهوهشدا چارهسهریان بهپێی جۆرى نهخۆشیهکه و تهمهنى نهخۆشهکه جیاوازه، ئهگهر کهسێک تهمهنى له (3ـ9) ساڵ بێت شێرپهنجهى ههبێت و رێژهکهى (50%) بێت ئهوا (97%) چارهسهرى دهرمان دهبێت. ٢ - درێژ خایهن: ئهوانهى نهخۆشیهکهیان ههیه و لهگهڵ تهمهنیدایه، چارهسهریان ئاسانتره. (ئهمه وهک نهخۆشی زهخت دهبێت و هیچ مهترسیهکى لهسهر ژیانى نهخۆشهکه نیه رۆژانه حهپێک یان دوان دهخوات و هیچ کێشهیهکى نابێت). نیشانهکانى تای دهبێت و عهرهق زۆر دهکاتهوه، ئازارى ئێسکى دهبێت و لهوانهیه پێستى شین بێتهوه یان لهخۆیهوه خوێنى لوتى بهربێت یان لهدامێنهوه نهزیفى ههبێت، زوو زوو توشی ئیلتیهابات بێت یان لهوزهتێنهکانى ههڵسابێت، کهمخوێنىو چهندین نیشانهى تر لهگهڵ ئهوهشدا ناتوانین بڵێین ههرکهسێک ئهونیشانانهى تێدابوو شێرپهنجهى خوێنى ههیه، تاشیکارى مۆخى ئێسکى بۆ دهکهیت بهوهرگرتنى بهشێکى لهپارچهى مۆخى ئێسک. چارهسهرکردن کورت خایهنهکان چارهسهرهکهى (2_3) ساڵ دهخایهنێت و ههندێک جاریش سهرههڵدهداتهوه ئهوهش بههۆى ئهوهى کرۆمۆسۆمهکانیان گۆڕانیان بهسهردادێت، پارچهیهک کرۆمۆسۆم لهگهڵ پارچهیهکى تر یهکدهگرێت و دروستى دهکاتهوه، کهسهرى ههڵدایهوه دهبێت زهرعى مۆخى ئێسکى بۆ بکهیت ئهوهش لهناوخۆى عێراقدا نیه لهدهرهوه دهکرێت. درێژ خایهنهکان چارهسهرهکهى به عیلاجى تایبهت دهبێت، جۆرێکیشیان لهگهڵ تهمهندایه و عیلاجهکهشی به ههمان شێوهیه و مهترسی نیه بۆ نهخۆش. |
|
|
|
|
15-03-2012, 12:54 PM
|
بەشداری ژمارە: [10] |
|
سەرپەرشتیاری بەشی گشتی
|
را پۆرت ده ربا ره ی په روورده كردنی مندال
ئەگەر سەرنجێك لە ئاینی پیرۆزی ئیسلام بدەین بۆمان دەردەكەوێ كە یەكێك لە تایبەتمەندیەكانی ئەم ئاینە گشتگیری یە( الشمولیە) كە مایەیی بەختەوەری مرۆڤەكانە لە هەردوو ژیان، تایبەت بە سایتى بەختەوەرى هەروەها بۆمان روون دەبێتەوە كوا ئاینی پیرۆزی ئیسلام رێگای تایبەتی خۆی هەیە لە پەروەردەكردن، رێگاچارەی خۆی هەیە لە چاكسازی، بۆیە لە هەر كات و شوێنێك پەروەردەكاران ئەم رێگاو بەرنامەیان گرتبێتە بەر بەختەوەری و ئاسودەی وئارامی شوێنی بەدبەختی و دڵەراوكێی و نائارامی گرتۆتەوە، وە بەسەرنجدانی زیاتر بۆمان دەردەكەوێت كە ئەم ئاینە ئاینی ژیان و مرۆڤایەتی یە، ئاینی تێگەیشتن و پێگەیشتن و پەروەردەو چاكسازی یە. كاتێك مرۆڤایەتی بەختەوەرو ئاسودە دەژێت كە ئەم ئاینە دەكات بە مەشخەلی رێگای ژیانی، چونكە ئەمە ئاینی پەروەردگار و بەدیهێنەری بوونەوەرەكان و، نامەی سەروەری مرۆڤایەتی یە (دروودی خوای لە سەر بێت)، یاسایەكی گشتگیر و تەواوە ئەوەی كە پەروەردگار پێی رازی بووە بۆ سەرجەم مرۆڤایەتی تاوەگو ببێت بە دەستوری ژیان (1) . لەبەر گرنكی پەروەردەی منداڵ وبنچینەكانی پێم باشە تیشكێك بخەمە سەر ئەم بابەتە:- پەروەردە:- بریتی یە لە پێگەیاندنو گەش و نماپێكردن وبونیاتنانی مرۆڤێكی دروست و موسولما وپێ گەیشتو لە گشت لایەنەكان، بەتایبەتی لایەنی رۆحی، كیانی، جەستەیی، بیروباوەری، بەرێوەبردن و داهێنان(2) . كرداری پەروەردەكردنی منداڵ بەكرداری بژاركردنی جوتیار دەچێت كە دڕك و دال و رووەكی نامۆ لە نێو كێلگەكەی دەردەهێنێ بۆئەوەی كێلگەكەی بەروبومی چاك و باش بەرهەم بێنێت(3). پەروەردەكار:- ئەو مرۆڤەیە كە هەلدەستێت بە كاری پەروەردە، كە لەوانەیە باوك بێت یان دایك یان كەسێكی تر. ئەركەكانی پەروەردەكار لەكاتی لەدایك بوونی كۆرپە:- 1-مزگێنی دان و پیرۆزبای كردن لە كاتی لەدایك بوونی كۆرپە. شتێكی چاك و رەوایە كە موسلمانان بەشداری خۆشی و شادی یەكتر بكەن، كاتێك خوای كەورە كۆرپەیەك دەبەخشێت بە موسولمانێك ئەوا لەسەر موسولمانان پێویستە مزگێنی بەم موسلمانە بدەن و خۆشی و شادی بخەنە دڵی یەوە، ئەگەر بەم مزگێنیدانە نەگەیشت، ئەوا پێویستە نزاو پارانەوەی بەخێری بۆ بكات چونكە دوورنی یە خوای گەورە ئەم نزاو پارانەوەیە گیرا بكات و ئەم كۆرپەیە ببێت بە مرۆڤێكی چاكەخواز. پەروەردگارمان لە زۆر شوێن لە ووتە شیرینەكانی ئاماژەی بەم مزگێنی یە داوە لە چەند بۆنەیەكی جیاواز وەكو ئاماژەیەك بۆ پتەوكردنی پەیوەندی كۆمەلایەتی نێوان موسولمانان. پەروەردگار لە سەرگوزشتەی پێغەمبەر ابراهیم( دروودی خوای لەسەر بێت) فەرموویپەتی: [ وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا سَلاَمًا قَالَ سَلاَمٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ]هود 69 وەهەروەها لەسەر گوزشتەی زكریا( دروودی خوای لەسەر بێت) فەرموویەتی((فَنَادَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنْ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنْ الصَّالِحِينَ )) ال عمران 39 ئەم مزگێنی وپیرۆزبای یە هەردوو رەگەز دەگرێتەوە بەبێ جیاوازی. بەراستی كارێكی چاك و پەسەندە موسولمانان ئەم رەوشتە جوانە پەیرەو بكەن لە پێناو پتەوكردنی پەیوەندی كۆمەلایەتی و زیادكردنی خۆشەویستی نێوانیان. 2- واچاكە( یستحب) بانگ و قامەت بە گوێی كۆرپدا بچرپێندرێت. یەكێك لە مافەكانی كۆرپە ئەوەیە كە بانگ و قامەت بچرپێندرێت لە گوێی كۆرپە، بانگ لە گوێی راستی و قامەتیش لە گوێی چەپی، باشتروایە ئەم كارە یەكسەر لە دوای لەدایك بوونی كۆرپە ئەنجام بدرێت. باوكی رافع (رەزای خوای لەسەربێت) دەفەرموێت : پێغەمبەرم بینی(دروودی خوای لەسەر بێت) بانگی چرپاند بەگوێی حسنی كوری علی( رەزای خوایان لەسەر) كاتێك لە دایك بوو(*) . هەروەها حسنی كوری علی(رەزای خوایان لەسەر بێت) لە پێغەمبەرەوە( دروودی خوای لەسەر بێت) كە فەرموویەتی(( (( من ولد له مولود فأذّن في اذنه اليمنى, و أقام في أذنه اليسرى لم تضره أم الصبيان))(×).واتە هەركەسێك خوای گەورە كۆرپەیەكی پێ ببەخشێت كاتێك لە گوێجكەی راستی بانگ دا و قامەتی لە گوێی چەپی چرپاند ئەوا هەرگیز با زەرەری پێ ناگەێنێ. × ئیمامی بەیهەقی دەگێرێتەوە * ابو داود وئیمامی ترمزی دەگێرنەوە. .مەبەست لە بانگ و قامەت:- ئیبن قیم ئەلجوزی لە پەرتوكی( تحفە المودود) دا دەلێت مەبەست لەم بانگ و قامەتە بگوێ ی كۆرپەدا بریتی یە لە گوێ بیستكردنی كۆرپەكە بەبانگێشتی بەرزی پەروەردگار كە ئەویش بریتی یە لە گەورەیی و بەرز راگرتنی پەروەردگار و هەروەها شاهێدی دانە بە تاك و تەنهای خوداو راستی پەیامنێرەكەی كە پێغەمبەری خودایە، كە بەهۆی ئەم ووشەیەوە مرۆڤ دەچێتە ناو بازنەی ئاینی ئیسلامەوە، ئەمەش وەكو پێراگەیاندنی دورشمی پیرۆزی ئیسلامە لەكاتی هاتنە دونیاوە و لە كاتی مردنی ئەم مرۆڤە. سودێكی تری ئەم بانگە ئەوەیە كە شەیتان لەو شوێنە رادەكات كە بانگی خوایی لێبێت، هەروەها بانگێشتكردی كۆرپەكەیە بۆلای پەروەردگاری و ئاینەكەی كە بریتی یە لە ئاینی پیرۆزی ئیسلام و خواپەرستی. ئەنجامدنی ئەم كارەش لە دوای لەدیك بوونی كۆرپەكە ئەنجامدەدرێت تاوەكو بانگی خوای پێش بانگی شەتانەكان بەر گوێی كۆرپەكە بكەوێت. 3- واچاكە( مستحب) شیرینی( تحنیك) بە كۆرپەكە بدرێت لە دوای لە دیك بوونی، ابی موسی( رەزای خوای لەسەر بێت) دەفەرموێت: كورێكمان بوو بردم بۆ لای پێغەمبەر( دروودی خوای لەسەر) ناوی لێنا ابراهیم، دنكێك خورمای لەدەمی پیرۆزی خۆی تواندەوەو دوای خستیە ناو دەمی ابراهیم، وە نزاو پارانەوەی بۆ كرد ئینجا دایەوە دەستم. تحنیك:- تواندنەوەی خورمایە لە ناو دەم، ئینجا بەپەنجە دەخرێتە ناو دەمی كۆرپەكە بەشێوەیەك پەنجەكە بەلای راست و چەپ بجولێندرێت تاوەكو هەموو ناو دەمی بگرێتەوە. ئەگەر خورما نەبوو دەتوانرێت شیرینی تر بەكاربێت، ئەمەش یەكێكە لە جێبەجێكردنی سونەتەكانی پێشەوامان دروودی خوای لەسەر بێت. سوودەكانی ئەم كارە لە وەدایە كە دەبێتە هۆی بەهێز كردنی ماسولكەكانی دەم و زمان و شەویلاگی كۆرپەكە تاوەكو ئامادەبێت بۆمژینی مەمكی دایكی بە شێوەیەكی چاك. واچاكە كە مرۆڤێكی لە خواترس ئەم كارە ئەنجام بدات. 4- واچاكە( مستحب) سەری كۆرپەكە بتراشرێت:- وا سوونەتە كە كۆرپە لە رۆژی حەوتەمی لە دایك بوونی سەری بتراشرێت وەبەقەدەر كێشی مووەكانی سەری زیوو ببەخشرێت بە هەژار و نەداران. لەرووی تەندروستی یەوە ئەم سەرتاشینە دەبێە هۆی بەهێزكردنی قژو بوونەوەی كونۆلكە وردیلەكانی سەری كۆرپەكە، وەهەروەها بەهێزكردنی چاو وگوێ و هەستی بۆنكردن. لە رووی كۆمەلایەتی یەوە ئەو بڕە زیوەی كەدەبەخشرێت بە هەژاران دەبێتە هۆی نەهیشتنی هەژاریی و پتەوكردنی پەیوەندی نێوان موسلمانان. بەلگەی شەرعیش زۆرن دەربارەی ئەم سەر تراشینە هەروەكو یحی كوری بكیر لە ئەنەسی كوری ملك رەزای خوایان لەسەر بێت) گێراویەتیەوە كە پێغەمبەری خوا ( دروودی خوای لەسەر) فەرمانی كرد بە تراش كردنی سەری حسن و حسێن لە رۆژی حەوتەمی لە دایك بوونیان و وەبەقەد كێشی مووی سەریان زیوو ببەخشن. 5- ناو لێنانی كۆرپەكە:- واچاكە كۆرپەكە ناوێكی مانادارو خۆشی لێبنرێت لە رۆژی لەدایك بوونەوە تا رۆژی حەوتەم، هەروەكو لە چەند فەرموودەیەكدا بۆمان روونبۆتەوە، كە دەبێت ناوەكە ماناداربێت و پیتەكانی كەم بێت و لەسەر زمان سووك و خۆش بێت، نابێت ناوەكە مانای رەشبینی وغەم و پەژارەبدات، وەنابێت مانایەكی وابدات ببێتە جێگای گالتە و شەرم بۆ كۆرپەكە. هەروەكو ابو دردا خوای لێ رازی بێت لە پێغەمبەرەوە دروودی خوای لەسەر بێت گێراویەتیەوە كە فەرموویەتی: [إنكم تُدعون يوم القيامة بأسمائكم وبأسماء آبائكم, فأحسنوا أسماءكم] ابوداود گێرایتیەوە. واتە ئێوە لە رۆژی دوایی بەناوی خۆتان و باوك و باپیرتان بانگ دەكرێن، بۆیە گرنگی بدەن بە چاك ناولێنانتان. عائیشە رەزای خوای لەسەر بێت دەفرموێت: پێغەمبەری خوا دروودی خوای لەسەر بێت ناوی خراپ و نارێكی دەگۆری بە ناوی چاك و مانادار. - عەقیقەكردن- هۆزەبانە_ بۆ كۆرپە:- واچاكە لە رۆژی حەوتەم بۆ كۆرپە مەرێك سەرببرێت " عەقیقە"، هەروەكو لە چەند فەرموودەیەكی پێغەمبەرمان دروودی خوای لەسەر ئاماژەی پێكراوە، عائیشە خوای لێی رازیبێت فەرموویەتی [عن الغلام شاتان مكافئتان وعن الجارية شاة] ئیمامی احمد وترمزی ئەم فەرمودەیان گێراوەتەوە.. واتا: بۆ كوڕ دوو مەری وەكو یەك لە تەمەن و شێوە سەر دەبرێ وە بۆكچیش یەك مەڕ. هەندێك لە زانایان پێیان وایە بۆ كوڕیش تەنها یەك مەڕ سەر دەبڕێت. ئەگەر ئەم كارە لە رۆژی حەوتەم ئەنجام نەدرا ئەوا دەكریت لە رۆژانی تر ئەنجام بدرێت. هەروەكو ابن عباس فەرموویەتی پێغەمبەری خوا بۆ حسن و حسین بۆ هەریەكەیان بەرانێكی سەر بڕی. سوودو حیكمەتی عەقیقەش ئەوەیە كە كۆرپەكە رێگای شەفاعەتكردنی پێبدرێت بۆ دایك و باوكی، هەروەها بۆ ئەوەی كۆرپەكە دوور بێت لە دەردو بەلا، وەبە مانای سوپاس و ستایشە بۆ خوای گەورە و سوود گەیاندنە بە هەژار و كەم دەرامەتان. 6- سونەتكردنی – خەتەنەكردن – كۆرپەلە:- یەكێكی تر لەو كارانەی كە پێویستە ئەنجام بدرێت بۆ كۆرپەكە ئەویش بریتی یە لە سونەتكردن یان خەتەنەكردن، ئویش بە لابردنی ئو بەشە پێستە زیادەی سەر ئەندامی نێرینەی كوڕ، بەلگەش لەسەر ئەم كارە بریتی یە لە چندەها فەرموودەی پێشەوامان- دروودی خوای لەسەربێت- كە ئاماژەی بەم پێویستی یە كردوە. ابو هریرە خوای لێ رازیبێت دەفەرموێت گوێم لە پێغەمبەری خوا بوو فەرمووی"" الفطرة خمس: الختان, والاستحداد, وقص الشارب, وتقليم الاظافر, ونتف الإبط"" واتە: پێنج شت لە فیترەیە ئەوانیش سوونەتكردنی منداڵ، تراشكردنی مووی دەوروبەری عەورەت، كورتكردنی سمێڵ، وقوتكردنی نینۆك، وكێشانی مووی بن هەنگڵ. راوبۆچونی زانایان جیاوازە سەبارەت بە ختان كە ئایە سونەتە یان واجب؟ كۆمەلی زانایان فەرموویانە ختەنەكردنی كوڕ واجبە بكرێت، بەلام پێشەوا حسنی بصری وئیمام ابو حنیفە وهەندێ زانای تر خەتەنەكردنی كوڕ بە سونەت لەقەلەم دەدەن. بەلام زانایان یەكدەنگن لەسەر ئەوەی كە خەتەنەكردنی كچان موستەحەبە – ئەگەر بكرێت باشترە وئەگەر نەكرێت گوناه بارنابێت -، وەسەبارەت بەكاتەكانی هەندێك لە زانایان وابەچاك دەزانن هەر لە چەند رۆژی دوای لەدایك بوون ئەنجام بدرێت، بەلام هەندێكی تر وابەچاك دەزانن لە تەمەنی نزیك بالغ بوون ئەنجام بدرێت، ئەمەش لەبەرئەوەی بەرەو تەمەنێك دەچێت دەكەوێتە ژێرباری لەەستۆ گرتنی و ئەركە شەرعییەكان، بۆئەوەی كاتێك بالغ بوو خەتەنەكرابێت و پەرسشتەكانی راست و دروست بێت. رای چاك ودروست ئەوەیە لە رووی شەرع و زانست وتەندروستی یەوە، ئەم كارە لە رۆژانی سەرەتای تەمەنی كۆرپە ئەنجام بدرێت. سوود و حیكمەتی خەتەنەكردن كجارزۆرە لە مانەش لەرووی شەرعەوە: خەتەنەكردن یەكێكە لەكارە فیگریەكان، پیرەوكردنی دروشمی ئیسلامە، وەپەیرەوكردنی رێبازی پاكی محمد و ابراهیم – سەلامی خوایان لەسەر بێت- وەهەروەها جیاكەرەوەی موسلمانە لەغەیری موسلمان. لە رووی تەندروستی یەوە سوودی زۆرە، لەوانەش بەدەست هێنانی پاك و خاوێنی یە و هاوسەنگی دانە بە شەهوەت، وەپاراستنی خاوەنەكەیەتی لە جۆرەها نەخۆشی وەكو نەخۆشیە جنسیەكان – سەیەلان و سیفیلیا و ئایدز – وە پاراستنی لە چركە میزەی بەردەوام لەلای مندالان بەتایبەتی لە شەواندا. |
|
|
|
|
| ئامرازهكانی بابهت | |
|
|
